Hoe indrukwekkend is God. Preek 1 over het roepingsvisioen van Ezechiël

Preek over Ezechiël 1. Het indrukwekkende (roepings)visioen. Tegelijk: al die vreemde wezens. Wat betekent dat? De preek is een eerste inleidende preek over Ezechiël. Volgende week staat Ezechiël 1 nog een keer op het preekrooster. Voorbeeldliturgie: zie onder.

1         De uitstraling van God. Gods heerlijkheid.
Het boek Ezechiël opent met een verpletterende verschijning van God. Ezechiël ziet vuur vol bliksem (1:4). Wezens (Cherubs, 10:7) die op mensen lijken en tegelijk ook gezichten van dieren hebben, helemaal bedekt met ogen (1:5-14 en 1:23-25 en 10:12). Ze maken een geluid dat lijkt op de woeste zee, op een leger en op de stem van de ontzagwekkende God (1:24). Dan zijn er angstwekkend hoge wielen die alle kanten opdraaien en die vol zitten met ogen (1:15-21).

Maar het meest indrukwekkend is degene die boven de wezens en wielen is. Ezechiël vond al haast geen woorden voor wat hij tot nu toe beschreef. Maar hier wordt het helemaal ondoenlijk. Boven de wezens en wielen is een glinsterende koepel van kristal (1:22) met iets dat eruit ziet als een troon (1:26). De troon is gemaakt van de meest kostbare edelstenen (saffier). Daarop zit iemand die lijkt op een mensgedaante (1:26 vv). Een en al glans en vuurgloed, omgeven door een stralende regenboog.

En dan komt het hoge woord eruit.

De heerlijkheid van de HEER (1:28, Statenvertaling) ziet Ezechiël in dit visioen.
[De NBV vertaalt: de stralende verschijning van de HEER.
De Naardens Bijbel: de glorie van de ENE]
De uitstraling van (wie) God (is).

Ezechiël valt voorover op de grond.

Mozes zag al iets van Gods heerlijkheid (Exodus 24 en vooral 32). Gods volk rond de bevrijding uit Egypte (Exodus) en bij de inhuldiging van de tempel (1 Koningen 8:11). Jesaja (Jesaja 6). En Ezechiëls tijdgenoot Daniël (Daniel 7 e.a.). Steeds is dat een bijzondere gebeurtenis en/of waarvan een enkeling getuige is. Niemand zag Gods stralende heerlijkheid op deze bijzondere, gedetailleerde manier zoals Ezechiël die zag. Pas helemaal aan het einde van de Bijbel staat er iets dat lijkt op Ezechiël 1. Dat is als Johannes Gods werkelijkheid schouwt en een hemelse troonzaal ziet (Openbaring 4). Dat visioen grijpt terug op de opening van Ezechiël.

Er zijn heel wat pogingen gedaan om vast te leggen wat Ezechiël zag. Ik  vond een animatie op YouTube, afkomstig van de site www.John8thirtytwo.com. De cherubs, wielen, het ijskristal. En ook de troon en degene die daarop zit:

Dan zijn er nog afbeeldingen die benadrukken dat het om een goddelijke wagen (Merkava) gaat. Zie op Christipedia. De vier wielen uit Ezechiël 1 en andere Bijbelse plaatsen (Psalm 18:11, 2 Koningen 2:11 en 12) geven daartoe aanleiding. Ik zou zeggen: bekijk deze beelden als je dat wilt. Oordeel zelf.

Bedenk daarbij twee dingen.

1/ Op ons komt het visioen, vooral met die wezens, apart/bizar over. In de tijd van Ezechiël – en allang voor die tijd – was men gewend aan zulk soort mens-dierachtige wezens en cherubs. Israël zelf kende de cherubs. Ze dienen Gods heerlijkheid. Ze bewaken de hof van Eden na de ongehoorzaamheid van Adam en Eva (Genesis 3). Ze staan boven de ark (Exodus 25:10-22) en later in de tempel van Salomo. De cherubs komen, met de wagens, ook voor in hun liturgie (1 Koningen 7:27-39, 1 Kronieken 28:18).

In de tijd en cultuur van en voor Ezechiël waren cherubs en beelden van mens-dierachtigen algemeen bekend. Zie hier voor enkele voorbeelden uit de cultuur van toen. Dat is weer eens wat anders dan onze Boeddhabeeldjes in de achtertuin:

En hier (scrol door tot The Ivory Cherub)[i] zie je een afbeelding van een Cherub die mens, arend, leeuw en rund is en daarom extra interessant in verband met Ezechiël 1. Deze cherub was een onderdeel van een troon van een toenmalig vorst. Het geheel – deze cherub en een koninklijke troon – vertoont overeenkomsten met het visioen uit Ezechiël 1. De verschijning van de mensachtige wezens met die vier koppen uit Ezechiël 1 schijnt trouwens wel uniek te zijn in dat bonte geheel.

In die tijd maakten mensen in die beelden hun ideeën en wereldbeeld zichtbaar. Zoals dat later gebeurde in (Griekse) filosofische concepten. En zoals bij ons vandaag in de Westerse samenleving gevoel centraal staat (‘het voelt wel/niet goed’ is ons ijkpunt). Trouwens – voordat we lachen om de beelden van toen; wij kennen soortgelijke beelden nog steeds. Beelden die kracht en macht uitstralen. Denk aan de Wall Street Bull die, niet helemaal toevallig, op de plek van de macht van vandaag werd neergezet; de financiële markt in New York. Een kopie daarvan staat op het beursplein in Amsterdam.

Met andere woorden: hoewel het een bijzonder visioen is dat Ezechiël krijgt, moet het voor de mensen van toen duidelijk zijn geweest wat God daarmee wil zeggen. De vier koppen van de wezens staan voor kracht (leeuw), kracht/volharding (os), inzicht (mens) en majesteit/snelheid (adelaar). Je kunt zeggen: deze vier samen symboliseren niet alleen heel Gods schepping maar zijn ook de top daarvan.

En lees dan nog eens goed. De vier wezens worden in Ezechiël 1 niet vereerd, zoals in sommige culturen toen wel gebeurde. Integendeel. Ze staan onder en ten dienste van de Schepper. Ze moeten zichzelf zelfs bedekken omdat zij, die indrukwekkende superwezens, maar schepsels zijn. God; de almachtige Schepper van alles wat er is: Hij wordt vereerd.

2/ Bedenk ook dat Ezechiël zegt dat het onbeschrijflijk is wat hij ziet. Steeds zegt hij: ‘het is als…’, ‘het lijkt op…’. Al helemaal als het om de uitstraling van God zelf gaat (vanaf 1:26). Ook in een visioen is God niet te vangen. Vergelijk het met de komst van de Geest (Handelingen 2). Dan staan er ook steeds zulke tastende, zoekende woorden.

Het beste kunnen we doen wat hier staat. Eerbiedig zijn tijdens de dienst. Bij het avondmaal. Omdat we van de Heer zijn. En vooral meezingen met de eindeloze lofzang van de cherubs: geloofd zij Gods heerlijkheid in zijn woning (3:12, cf. Openbaring 4:8).

2         Ezechiël: God is sterk.
Gemeente, als God het wil en geeft staan we dit jaar stil bij Ezechiël.[ii] Zijn profetie begint in 593  voor Christus (Ezechiël 1:2). Ezechiël moet zeggen dat Jeruzalem en de tempel verwoest zullen worden. Die boodschap ging dwars tegen de valse profeten en de heersende opinie van Gods volk in. Men dacht dat het allemaal zo’n vaart niet zou lopen.

Gemeente; ik heb het gevoel dat ik een waarschuwing vooraf moet geven. Zoals beursgenoteerde bedrijven soms een winstwaarschuwing geven: let op, het kon nog wel eens tegenvallen. Niet alleen hoofdstuk 1 is verpletterend. Na Gods verschijning volgen er, hoofdstukken lang, gedetailleerde en plastische (16) zondelijsten van Gods volk en Gods oordeel over die zonden. Zien jullie daarnaar uit? Moet het dan gaan over onze zonden en wonden? Of zitten we daar niet op te wachten – net zoals God volk voor Ezechiël de oren dicht hield en dacht dat de bui wel zou overwaaien? En dan volgen er nog hoofdstukken lang Godsgerichten over andere volken (25-32). Hebben we als christenen ondertussen niet geleerd over anderen geen oordeel te hebben? Overslaan maar? Of laat Ezechiël juist voelen hoe waar het is wat Jakobus, de broer van de Heer, zegt: geef aan elkaar je zonden toe en dan zul je genezen (Jakobus 5:16). We lezen Ezechiël met het oog op herstel. Want daar loopt het boek op uit (34-48). Ezechiël laat voelen dat de Geest van Jezus overtuigt van zonde, gerechtigheid en oordeel (Johannes 16:7-11). Alleen Jezus redt.

Maar er is meer. Ezechiël moet de meest bizarre dingen doen (4 en 12). En heel ingrijpende dingen. Als zijn vrouw plotseling sterft mag hij bijvoorbeeld niet rouwen (24). Ondertussen moet Ezechiël wél een rouwlied aanheffen over een gevallen, heidense ‘vrouw’; het koninkrijk van Tyrus (26 en 27). Ga er maar aan staan! Ezechiël wordt stom gemaakt zodat hij geen woord kan uitbrengen (3:27). Hij wordt geïsoleerd en staat alleen te midden van zijn volksgenoten (3:25 e.a.). Hij moet profeteren terwijl duidelijk is dat men hem wel braaf aanhoort maar niks met zijn woorden gaat doen (3 e.a.).

Bij de opkomst van de psychoanalyse is wel eens gezegd dat er bij Ezechiël toch een paar draadjes los moeten hebben gezeten. Die man is niet goed snik. Dat zou je soms denken, ja. Totdat je beter gaat lezen. Het is een kunstig (samengesteld) boek. En ineens denk je: is het misschien andersom? Is Gods volk gestoord door steeds op andere goden en landen te vertrouwen? En haalt God in deze inderdaad excentrieke profeet alles uit de kast om te laten merken dat Hij het daar niet bij laat? Want daar gaat het boek heen. God gaat zijn dode volk opwekken. Het dode beenderendal waarin de Geest leven geeft is een van de meest bekende hoofdstukken uit dit Bijbelboek (37).

Zo laat Ezechiël ons nog beter begrijpen wat Paulus later zegt: jullie waren dood door jullie zonden maar God heeft jullie in Jezus levend gemaakt. We zijn door genade gered (Efeze 2:5). Zo sterk is God dat Hij doden levend maakt en zondaren vergeeft en vernieuwt. Naar dat geheim wijst Ezechiëls naam: God is sterk. Een geloofsgetuigenis van zijn ouders.

En wat is Ezechiël soms juist een teer boek. Als het gaat om de vraag naar de schuld tussen ouders en kinderen (18). Een vraag waar je erg mee kunt zitten. Wat ik heb meegekregen van mijn ouders; bepaalt dat mijn leven? Ook als dat heel verkeerde of kromme dingen zijn? Gods volk liep daarop vast. Hoeveel hoop is er voor een nieuwe generatie als de vorige generatie Gods oordeel over Jeruzalem heeft opgewekt? Ezechiël profeteert: bekeer je tot God (18). Voor ieder die dat doet, is er hoop en levensperspectief. Wat bemoedigend. Voor toen en nu. God ziet ieder mens naar het hart.

Het is de kunst, gemeente, om het een te horen en het ander niet los te laten. Oordeel en redding. Straf en genezing. Ellende en belofte. En vooral is het de kunst om dat alles in het stralende licht van Gods heerlijkheid zetten. Want daarmee opent het boek Ezechiël (1). En Gods heerlijkheid keert aan het eind van het boek terug. Dan woont God zelf bij zijn volk (43). Het nieuwe Jeruzalem dat Johannes later schouwt, ziet Ezechiël in de afmetingen en contouren van de tempel die passen bij die (oudtestamentische) tijd (40-48). Dankzij de opstanding van de doden in Jezus; dankzij de Geest die Heer is en levend maakt (37 en Nicea). Geprezen zij God de Vader, de Zoon en Heilige Geest.

3         De Heer der heerlijkheid gekruisigd.
Tot slot nog iets wezenlijks, gemeente. In Ezechiël 1 zit een duidelijke opbouw. Eerst die geweldige wezens (cherubs). Dan ontzagwekkende wielen. Vervolgens een kristalkoepel en een troon met een iemand die eruit ziet als een mens met overal vuur en bliksem. Plotseling realiseert Ezechiël zich: het is de HEER zelf. De heerlijkheid van de HEER (1:28). Ieder die dit ziet, beeft en valt op de grond. Het mag een wonder heten dat je na het zien van zo’n visioen nog leeft (Jesaja 6, Exodus 24:11 en 33:20).

Als je beseft hoe groot en heilig God is, lees dan eens goed in je Nieuwe Testament. Johannes zegt over Jezus: hij is het Woord dat God was (Johannes 1:1[iii]). Het woord is mens geworden en wij hebben zijn heerlijkheid gezien, een heerlijkheid als van de Eniggeborene van de Vader (Johannes 1:14). Gods uitstraling, zijn heerlijkheid zien wij in Jezus – zegt het Nieuwe Testament. In Jezus schittert Gods heerlijkheid zegt Hebreeën 1:3. Die tekst ligt dicht aan tegen het schitterende vuur en de glans dat/die Ezechiël ziet in de verschijning van mensengedaante op de hemeltroon (Ezechiël 1:27). Jezus is God uit God, licht uit licht (Nicea).

Wil je Gods heerlijkheid zien? Die is zo groot; mensen kunnen dat niet aan. Dat refrein klinkt in het Oude Testament. God heeft iets anders gedaan. Hij, die heilige God, is mens geworden. In het licht van Ezechiël 1 hoor pas je goed hoe absurd het klinkt als Paulus zegt dat de Heer der heerlijkheid is gekruisigd (1 Korintiërs 2:8 Statenvertaling).[iv]

De Heer der heerlijkheid gekruisigd (1 Korintiërs 2:8)! Gods liefde straalt tot in en overheen de dood.

Die woorden krijg je niet recht. Nooit niet. De almachtige Schepper die op de indrukwekkende cherubs troont (Ezechiël) hing in Jezus aan een vloekpaal. Hij die een en al licht is en de regenboog als een sjaal om zich heen heeft (Ezechiël 1), kreeg in Jezus drie uur duisternis over zich heen. Hij tot wie onafgebroken ‘heilig, heilig, heilig’ wordt gezonden, sterft in Jezus de meest vernederende dood. Onvoorstelbaar.

Zoek God niet, gemeente, in (hemelse) visioenen, indrukwekkende gestalten van mensen of dieren. Ook niet in massieve (gereformeerde) zekerheden of in eigen diepste gevoel/overtuigingen. Vind de Heer waar hij zich gaf op Golgota. Daar straalt hij uit dat hij ons redden wil. Liefde tot in de dood. Vind hem hier, vanochtend. Neem, eet en drink. Zo vieren we avondmaal. Met Ezechiël worden we vervuld van Gods heerlijkheid. Wij in de tastbare tekens en zegels van het sacrament. Gedenk en geloof: zijn kostbare lichaam voor ons. Zijn kostbare bloed voor ons. We zijn gered.

—-
[i] Deze cherub komt uit de 9de eeuw voor Christus en is te zien in the Bible Land Museum (Jeruzalem, zie www.biblicalarchaeology.org/daily/biblical-artifacts/artifacts-and-the-bible/10-great-biblical-artifacts-at-the-bible-lands-museum-jerusalem, halverwege de pagina.
[ii] Vorig seizoen stond Marcus centraal en het jaar daarvoor luisterden we naar de Psalmen. Zie hier voor een inleiding op de Marcusserie en hier voor die op de Psalmen.
[iii] Zie een preek over het begin van het Johannes-evangelie.
[iv] Zie mijn inleiding De Heer der heerlijkheid gekruisigd voor studenten van de VGSD.

Voorbeeldliturgie
Welkom
Votum
Groet
PvN 84 Wat houd ik van uw huis
GK 176b tien woorden
Gebed
Kindermoment en lied
Lezing Ezechiël 1
Verkondiging Hoe indrukwekkend is God. Preek roepingsvisioen Ezechiël 1
1. De uitstraling van God. Gods heerlijkheid.
2. Ezechiël: God is sterk.
3. De Heer der heerlijkheid gekruisigd.
LB 412: 1 en 2
Formulier avondmaal IV
Nicea
LB 412: 3
Tafel in gereedheid gebracht
Viering heilig avondmaal
Na elke tafel een lied:
LB 412:4 (tafel 1), 5 (tafel 2) en 6 (tafel 3)
Dankgebed en voorbede
Kinderen komen terug
LB 413: 1 tm 3

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.