KNOWN. Korte inleiding op een serie preken uit Ezechiël

Augustus 2018 begon ik te preken over Ezechiël. Even geleden rondde ik de serie voorlopig af, aangekomen bij Gods vertrek uit de tempel en uit Jeruzalem (Ezechiël 11:23). Te Zijner tijd hoop ik op een vervolg. Ik startte mijn preken na heel wat aarzelingen en koudwatervrees. Eenmaal begonnen begreep ik mijn aanvankelijke terughoudendheid nog beter.

Al langer wilde ik graag stilstaan bij een van de grote profeten uit het Oude Testament. Het liefst Jeremia. Maar al rondlezend en nadenkend kwam ik bij Ezechiël uit. Het viel me namelijk op dat daar vaak met een boog omheen wordt gelopen. Jesaja’s profetieën; wie kent ze niet? Een kind is ons geboren, een zoon ons gegeven zo horen we iedere Kerst. En Jeremia’s lamentationes (Klaagliederen) is indrukwekkende muziek. Wie depressief is grijpt ernaar.

Maar dan Ezechiël. Stilte alom. Zijn naam komt nergens terug in de Bijbel. Expliciet zijn profetieën ook niet. Een zonderling.

De profeet Ezechiël volgens Maerten van Heemskerck (1498-1574). Te zien in het Frans Hals museum te Haarlem. Van Heemskerck vergat te lezen hoe Ezechiël eruit moet hebben gezien (zie hoofdstuk 4 en de preek daarover).

Ja, het dorre beendenderdal (Ezechiël 37) is bekend. En zijn visioen van de tempel (Ezechiël 40-48) motiveert en intrigeert gelovigen tot op de dag van vandaag. Als we deze stukjes shoppen uit het geheel lukt het nog wel. Maar laten we eerlijk zijn. Ezechiëls teksten zijn niet o.k. Zeker vandaag niet. Is er een oordeelsprofeet die ook maar bij hem in de buurt komt? En het gaat maar door. Hoofdstukken lang hel en verdoemenis. Soms heb ik een hoofdstuk overgeslagen, zoals Ezechiël 5 en 9 [Waarschuwing: bevat veel schokkends en extreem geweld]. Vandaag snakken christenen naar een liefdevolle, naar-ons-omziende God. Logisch, alleen al gezien het feit dat het zo lastig is om überhaupt in God te geloven. Wat dan te doen met hoofdstukken lang oordeel? En dan die hoofdstukken over het overspel (= afgoden dienen) van Gods volk (Ezechiël 16 en 23). Die zijn domweg te vunzig. Zeker nu we in een schaamtecultuur leven laten we Ezechiël liever dicht. Men mocht er eens achter komen wat er allemaal in de Bijbel staat.

Onzekere tijden
En dan toch luisteren. Waarom? Misschien allereerst hierom: onze tijd lijkt op die van Ezechiël. Politiek-maatschappelijk was het toen een onzekere tijd. Vergelijk het met onze tijd waarin aloude afspraken van na WOII op de tocht staan. Amerika trekt zich terug (America first). Wat zijn de gevolgen daarvan? We zien een assertieve Poetin en een opkomend China dat invloed wint in Afrika en tot in ons Europa. Overleeft onze westerse cultuur? Wat geeft houvast? Identiteitspolitiek neemt toe. Ónze cultuur! zo zeggen wij.[i]

Toen, in Ezechiëls tijd, was het spijkerharde Assyrië aan het inklappen en kwam het Babylonische rijk op. Waar moet je op vertrouwen als klein landje? Gods volk was op zoek. Toch wat kaarten op Egypte zetten (hoofdstuk 8)? Een deel van Gods volk zat al in ballingschap. Maar profetische geruchten over herstel brachten hoop. Hoop was nooit ver weg bij Gods volk. Hadden zij niet de tempel en Jeruzalem, de navel van de aarde (Ezechiël 38:12)? Ónze tempel! zo dacht Gods volk. En dan komt die profeet. Pardon; die mislukte priester. Want Ezechiël had tempeldienst mogen verrichten – ware het niet dat hij vastzat in Babel. Zo rond de tijd dat hij in dienst zou zijn getreden als priester, wordt hij profeet. Een onverwachte carrièreswitch. Al blijkt zijn priester-zijn steeds nog van pas te komen.

Ezechiël heeft een onvoorstelbare boodschap: Jeruzalem gaat eraan; de tempel gaat eraan. Deze profetie zet al Gods beloften op losse schroeven. De profetie moet harder zijn aangekomen dan de aanslagen van 9/11 wereldschokkend nieuws voor ons waren. Een wereldbeeld stort in. Geen wonder dat Ezechiël alleen maar gesloten harten vindt en tegen dovemansoren preekt. Ezechiëls naam verraadt zijn taak: God geeft kracht.

Gekend
Wie de moeite neemt Ezechiël te beluisteren, komt niet bedrogen uit. Ezechiël blijft ver weg bij onze karikatuur-oordeel-God. Het boek opent met Gods verschijning in majesteit. In Babel! God is niet gebonden aan landen, culturen, tempels, kerken of wat dan ook maar. God is God. God is schepper van hemel en aarde (Genesis 1). Hij is en blijft trouw aan zichzelf – in vloek en zegen.

Ik ben Ezechiël en zijn plek in de Bijbel zo gaan zien: Jeremia begint met waarschuwen en roept op tot bekering. Maar dan komt het dieptepunt. Jeremia’s profetenboek wordt in het vuur gegooid.[ii] Zo denken mensen van God af te komen. Als reactie verschijnt God in vuur (Ezechiël 1). Góds vuur oordeelt, zuivert en redt (Ezechiël 10). Gelukkig maar dat het niet ons vaak onheilige vuur is dat de overhand heeft. Het apocalyptische boek Openbaring vertoont op meerdere punten sterke gelijkenissen met het boek Ezechiël. Wat Ezechiël op kleine schaal (Jeruzalem/tempel) profeteert, kondigt Openbaring op mondiale en kosmische schaal aan. En ook dan is God God en schittert een troostrijk perspectief. Net zoals in delen van Ezechiël het geval is (Ezechiël 11).

De apocalyptische boeken Openbaring en Ezechiël geven als het ware een röntgenfoto van ons bestaan, van heel onze geschiedenis. Alle zonden en wonden komen daarbij aan het licht. In Gods licht. En God laat zien dat het goed komt. Nergens beter dan in een boek als Ezechiël raak je ervan doordrongen dat perspectief echt en alleen uit God zelf komt. Wij zijn door onze zonde voor God als doden (Efeze 2:5, boetepsalm 51[iii]). En God brengt de zonde en de zondaar op (Psalm 90[iv]). Schuilen heeft geen zin. Maar vooral helpt schuilen niet. Want wie behalve God kan redden en genezen? Naar wie anders zouden wij moeten gaan dan naar hem die levenswoorden spreekt (Johannes 6:68)? Tot die erkenning wil Ezechiël brengen. Dan zullen ze erkennen dat Ik de HEER ben is een zin die typerend is voor Ezechiël. In dit verband trof me een werk van de Zwolse kunstenaar Jan Pieter Gootjes:

20181109_162438.jpg

KNOWN. Jan Pieter Gootjes. Naar aanleiding van Ezechiël 37

Afgebrande Jakobsladders (Genesis 28). Uit onszelf geen perspectief of weg omhoog. Zelfs de door de hemel aangereikte vertroosting is vastgelopen. Maar: honderdvierenveertig stuks (Openbaring 7)! GEKEND. Een voor een. Ja; gekend bij God. In alles gekend. LOODWZAAR, rotsvast is Gods kennen van ons sterfelijk, vergankelijk bestaan (Psalm 103). Dit werk zegt het helemaal. Ik ben er vier keer naar gaan kijken. Het werk maakte deel uit van een tentoonstelling Kerk en Kunst, in de Wilhelminakerk (PKN) te Dordrecht. Met twee catechisatiegroepen van onze gemeente hebben we de tentoonstelling bekeken.

Het werk KNOWN van boven gezien, zoals op deze foto, lijkt op een toegetakelde, verlaten stad. Een beeld dat je uit oorlogsgebieden kent. Of uit apocalyptische films. Dat beeld hou je ook over als je Ezechiël leest. En als je ziet wat er bij ons, (on)gewild en (on)bedoeld, fout gaat. Wat een drama. Maar GEKEND. En dat maakt het verschil. Want God doet wat wij niet kunnen. God maakt doden levend. Dat liet Hij aan Abraham al zien (Genesis 22[v]). De Geest is Heer en maakt levend (Nicea). Het komt goed. Zo profeteert Ezechiël. En zo weet de nieuwtestamentische gemeente in Jezus nog beter (Romeinen 1-3). God is trouw, recht en goed. Hij laat het werk van zijn handen niet los.

Hele Schrift
Lezen uit Ezechiël is investeren. Het is lang niet altijd simpel. Maar de investering betaalt zich wel uit. Steeds kom je op diepere lagen van de Bijbel. Wat is eigenlijk de plek van de tempel en Jeruzalem? Leven wij naar de dag van de HEER toe (Ezechiël 7)? En de manier waarop Gods oordeel en genade de tempel treft (Ezechiël 11), lijkt sterk op de manier waarop Jezus de tempel de wacht aanzegt (Marcus 13). Ezechiël 8 dwingt je om na te gaan welke afgoden onze cultuur kent. En bij Ezechiël zie je de verwoesting van de tempel aankomen en gloort er toch hoop. Zo lichten de Psalmen op.[vi] Die spreken over de tempel en de koning (Psalm 2[vii] e.a.), de crisis van de tempelverwoesting (Psalm 73-89, Psalm 88[viii]), het gebed om Gods bekering tot ons (Psalm 90[ix]) om vervolgens te belijden dat God koning is (Psalm 93[x]) – en, spottend, dat afgoden stompzinnig zijn (Psalm 115[xi]). Hier ligt de basis van onze lofzang op God. Door schade en schande leer je waar het op aan komt. Er is maar een naam die redt (Handelingen 4:12). Tot die erkenning wil de heel de Schrift ons leren. Zo getuigt Ezechiël van Jezus (Johannes 5:39b).

Ezechiël helpt ons bij het uitoefenen van onze priesterlijke taak (1 Petrus 2[xii]). In een tijd en cultuur waar God ver weg lijkt te zijn en tegelijk volop ruimte voor religie is, zet Ezechiël ons met twee voeten stevig op de grond. Op Gods grond. We ontvangen dit boek daarom als goddelijk geschenk (Nederlandse Geloofsbelijdenis art. 5 en 6).

Overzicht
Tot slot een overzicht preken Ezechiël, lopend van augustus tot en met Eeuwigheidszondag 2018. Bij de preken is een liturgie en soms ook een presentatie beschikbaar.

  1. Hoe indrukwekkend is God. Preek 1 roepingsvisioen. Over Gods verschijning in Babel.
  2. Hoe indrukwekkend is God. Preek 2 roepingsvisioen. Over Ezechiëls tijd.
  3. An inconveniënt truth. Ezechiël als wachter aangesteld. Ezechiël 3. Welkomstdienst (Kerkproeverij).
  4. Profetie next level. Ezechiël 4.
  5. De dag van de HEER komt eraan. Ezechiël 7.
  6. Het gunstige klimaat voor het afgodenbedrijf. Ezechiël 8.
  7. In vuur en vlam voor de A/ander. Ezechiël 10.
  8. Hoe God bij mensen woont. Eeuwigheidszondag bij Ezechiël 11.

Dordrecht, 29 november 2018
————–

[i] Zie Vrijheid is niet te koop. Hagepreek bij de herdenking en viering Eerste Vrije Statenvergadering. En zie De afgoden van onze tijd.
[ii] Zie Hoe indrukwekkend is God. Preek 2 roepingsvisioen Ezechiël.
[iii] Zie God is de goede rechter. Preek Psalm 51.
[iv] Zie De mens is voor een tijd een plaats van God. Preek Psalm 90.
[v] God heeft zijn enige zoon niet gespaard. Preek Genesis 22.
[vi] Zie Gids voor trouw en toegewijd leven. Inleiding op de Psalmen (OnderWeg, 2017).
[vii] Zie The return of the king. Preek Psalm 2.
[viii] Zie Een vriend in het duister. Preek Psalm 88.
[ix] Zie noot iv.
[x] De HEER is koning. Preek Psalm 93.
[xi] Alle eer aan God. Preek Psalm 115.
[xii] Zie God geeft je een bijzondere positie en taak. Preek 1 Petrus 2.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.