Gelukkig is wie treurt. Je zult getroost worden. Preek Matteüs 5:4

‘Gelukkig de treurenden. Zij zullen getroost worden’ (Nieuwe Bijbelvertaling). Dit zegt Jezus. Wat bedoelt de Heer met dit vers uit de zogenaamde zaligsprekingen? Een voorbeeldliturgie staat onderaan de preektekst.

Gemeente van de Heer

1         Het echte geluk.
Gelukkig ben je als je verdriet hebt. Zalig wie treurt.

Wat een opvallende uitspraak van Jezus. Je vraagt je af wat hij ermee bedoelt.

Als je vandaag op social media kijkt naar zogenaamde geluksmomentjes dan gaat het bepaald niet over huilen of verdriet. Wij hebben het over heel andere dingen. Geluk(smoment) is dan: genieten van vriendschap. Lekkere koffie. Rust. Een moment voor jezelf. Dat soort dingen. Zou Jezus veel volgers op Insta of Twitter hebben gehad als hij beweert dat echt geluk is: verdriet hebben, treuren?

Gemeente: we gaan aan een nieuw seizoen beginnen omdat de vakantie voor de meesten van ons (bijna) voorbij is. En dan wil ik graag beginnen bij Jezus. Bij zijn woorden en daden. Om zo ons vizier op scherp te stellen. Want we zijn zijn gemeente. Zijn volgelingen.

Gelukkig wie treurt. Wie treurt zal worden getroost. Zo spreekt de Heer.

Is het een raadsel? Een doordenker?

Je ‘snapt’ het pas als je ziet dat het over Jezus zelf gaat. De Heer neemt plaats op een berg om onderwijs te geven (Matteüs 5:1). Dat betekent dat hij de nieuwe Mozes is (Exodus 19 en 20). Verheffend is het wat hij gaat zeggen en doen. Zoals Mozes indertijd van de berg Sinaï Gods nieuwe orde aankondigde, zo klinkt er uit Jezus’ mond een nieuw bestaan. En de way of life van Jezus is definitief (Hebreeën 1:1-2). En – ja – die is anders, voor ons gevoel soms zelfs tegengesteld aan de normale gang van zaken die wij kennen. Luister maar:

  • Gelukkig wie nederig van hart is. Voor hen is het koninkrijk der hemelen.
  • Gelukkig wie treurt. Zij zullen getroost worden.
  • Gelukkig de zachtmoedigen. Zij zullen het land beërven.

En zo gaat het door. Niet alleen in de zogenaamde zaligsprekingen (Matteüs 5:1-11). Maar ook in de gedeeltes daarna, de hele Bergrede. Jezus spreekt over de vervulling van de wet, het gebed, het leven in vertrouwen op God (5:13-7:8:1). Het gaat hierin om Jezus zelf en om zijn koninkrijk:

  • Nederig werd hij – die God is en blijft – mens.
  • Het meest treurige moment in de wereldgeschiedenis is zijn kruisiging.
  • Zachtmoedig draagt hij de spot die hem ten deel valt.

En daarom zijn we gelukkig, gemeente. Omdat we bij Jezus horen. Omdat hij tegen ons spreekt en zegt waar het in het leven om gaat. Ons geluksmomentje, zo gezegd, is dat wij hem kennen.

2.    Leven door Jezus’ Geest.
Iets meer specifiek. Wat is dat treuren dat geluk geeft? De Heer gebruikt een sterk woord. Een woord van veel emotie. Denk aan verdriet dat je voelt bij een ingrijpende situatie. Bij ziekte of overlijden bijvoorbeeld.

Het is zaak om goed te zien. Het is niet dat Jezus in dit vers degenen aanspreekt die verdrietig of depressief zijn of tegenslag ervaren. Alsof Jezus hen opbeurt en de rest van de mensen – met wie het redelijk/goed gaat – buiten beschouwing laat. Dit vers valt onder heel Jezus’ nieuwe orde. (Alle) volgelingen worden aangesproken: iemand die gaat trouwen, iemand die op de basisschool zit, een werkgever, iemand die naar een begrafenis gaat – iedereen. Iedereen die luisteren wil.

Vervulling van de profetie.
Jezus’ woorden vallen op hun plek als je ze ziet als vervulling van de profeten. Jezus is niet alleen de nieuwe Mozes (zie boven). Jezus vervult alle profetieën.

In het verband van Matteüs 5 is met name te denken aan de profetieën van Jesaja. Na de ellendige ballingschap komt er hoop, zegt die profeet. De gezalfde (messias) komt om aan armen het goede nieuws te brengen (Jesaja 61:1c). Zo zegt Jezus dat de armen van geest gelukkig zijn (Matteüs 5:3). De gezalfde geneest de mensen met hartzeer (Jesaja 61:1d); allen die treuren worden getroost (Jesaja 61:2c en 3a). Zo zegt Jezus dat wie treurt gelukkig is (Matteüs 5:4).

De gelovige Joden van toen moeten in de zaligspreking direct hebben gehoord wat wij lastig meekrijgen; Jezus maakt zijn identiteit bekend.[i] In hém is God aan het troosten en genezen. Een tijd van geluk (jubeljaar) en van oordeel is aangebroken (Jesaja 61:2a en 2b). Het begint voor wie gelooft in Jezus.

Bekering.
Het komt erop aan als het gaat om de vraag wat dat treuren nou is.

Dat begint met zondekennis en bekering. Zo laat het evangelie van Matteüs zich lezen. Johannes de Doper roept op tot boetedoening en bekering omdat de koning van het koninkrijk eraan komt (Matteüs 3). De koning zelf, Jezus, doet dat ook (Matteüs 4:17). Nog een stap terug: Jesaja vertelt dat de ballingschap Gods oordeel over zonde is (Jesaja 40, 61 e.a.).[ii] Jesaja heeft het niet alleen over genade maar ook over oordeel bij de komst van de messias (Jesaja 61:2a en 2b). God heeft geen plezier aan de ondergang van zondaars maar wil dat een mens zich bekeert en leeft (Ezechiël 18:23 en 32). Jezus vraagt om reactie. Om geloofsvertrouwen.

Treuren en verdriet hebben heeft in Matteüs 5:4 te maken met de vraag hoe je gered wordt en in vrede kunt leven. Denk aan die keer dat expliciet vermeld wordt dat Jezus huilt. Hij huilt – hoe kan het ook anders? – om Jeruzalem dat niet inziet dat Gods genadetijd is aangebroken (Lucas 19:41-44, cf. Jesaja 61). De poort van Jeruzalem was wel open maar de harten zaten op slot. Wij hebben wel eens verdriet als iemand weigert om (nog langer) te geloven. Vergeet niet dat er ook hemels verdriet is. En bid dan met de Geest voor de ander en vooral voor jezelf.

Korinte.
Als het evangelie de wereld overgaat komt dit aspect van verdriet hebben (Matteüs 5:4) terug. Denk aan wat Paulus zegt tegen de gemeente in Korinte. Die gelovigen hadden het nogal met zichzelf getroffen. Maar Paulus wijst erop dat er een ernstige (seksuele) zonde in haar midden is. Paulus zegt:

Zou u niet … geschokt en bedroefd moeten zijn en degene die dit doet uit uw midden moeten verwijderen?
(1 Korintiërs 5:2, cf. 2 Korintiërs 7:10)

Verdriet over en actie tegen zonde in de gemeente (vandaar Psalm 101 vanmorgen) gaat het om redding. Geen instant-redding. Maar redding met het oog op de dag van de Heer (1 Korintiërs 5:5b).

Jakobus.
Denk ook aan Jakobus, de broer van Jezus. In zijn brief vind je overduidelijk sporen van de Bergrede terug. Jakobus heeft het niet over zonden van een ander. Die ‘luxe’ heeft hij niet. Jakobus roept de gelovigen (‘zondaars’, Jakobus 4:8) op tot bekering. Jakobus zegt:

Weeklaag, wees treurig en laat uw tranen vloeien.… Verneder u voor de Heer en hij zal u verheffen
(Jakobus 4:9 en 10).

Het gaat daar over gelovigen die zichzelf tot middelpunt verklaren, op een egoïstische manier christen zijn en God voor hun (geestelijke) kar spannen (Jakobus 4:1 vv). Een toontje lager, alsjeblieft – zegt de apostel.

Heel het leven.
En in deze lijn, gemeente, gaat het over heel ons leven. Je kunt geen onderscheid maken tussen treuren om zonde en treuren bij een graf. Haal huilen om fouten en huilen vanwege tegenslag niet uit elkaar. Het gaat om de barst in de werkelijkheid; een die te groot is om zelf te repareren. Het gaat om het hele leven. Denk aan de Psalmen. Bij ellende, tegenslag, ziekte en dood schreeuwen, huilen, roepen en verwijten de gelovigen (tot) God (Psalm 42/3, 88).[iii] Alles in Gods licht. God is God van het hele leven of Hij is God niet (beter: je hebt het niet over God).

Kijk ook op deze manier naar Jezus. Jezus huilde (Johannes 11:35). Het is de kortste zin uit de Bijbel. Jezus huilde bij het graf. Het graf van zijn vriend. Om de dood, die afgrijselijke anti-kracht. Om het verlies van zijn vriend en het verdriet van hen die achterbleven. Jezus huilt om het ongeloof in (en verzet tegen) zijn kracht. Jezus huilt omdat hij proeft wat hem zelf te wachten staat. Gods zoon is immers geopenbaard in een sterfelijk lichaam (1 Timoteüs 3:16). Zo redt Jezus.

De Geest.
Ook op deze manier komt Matteüs 5:4 terug als het evangelie de wereld over gaat. Denk dan vooral aan de opdracht om met elkaar mee te leven, elkaar te helpen en te bemoedigen (o.a. Filippenzen 2:1). Het trof me opnieuw – bij het opstarten van werk na de vakantie – hoeveel meeleven er in de gemeente is. Wat is het mooi en bemoedigend dat gemeenteleden daarvan getuigen. Dat je er niet alleen voorstaat. Dat je merkt dat je erbij hoort. Dat je gezien wordt, gekend en gehoord.

Ik denk, gemeente, dat Jezus al deze hierboven genoemde dingen bedoelt in Matteüs 5:4. Er komt een heel leven mee met die ene zin. Wie treurt wordt getroost. Wie breekt met zonde vindt vrede. Wie in de gemeente leeft is niet alleen. Wie Jezus kent wordt gered. Er is een weg voor wie het bij de handen afbreekt. Zonde en de dood hebben niet het laatste woord. Zo luisteren we naar Matteüs 5:4.

Jezus spreekt bij het troosten over het werk van de Geest (Parakleet/Trooster, cf. Johannes 14:26). De niet-zichtbare en toch tastbare kracht die sterker is dan de zonde en de dood. Met Hem zijn we gezalfd (1 Johannes 2:20, cf. Jesaja 61:1a en 1b). Hij is Heer en maakt levend (Nicea). Laten we veel van Hem verwachten.

—————————————————–
[i] Met name in het evangelie van Matteüs (gericht op Joodse gelovigen) gaat het erom dat Jezus zich aan de hand van de profetieën kenbaar maakt. Zie De werkelijke betekenis van de rustdag (preek over de zondag) en Vrijheid is niet te koop (Hagepreek over Galaten 5).
[ii] Sterk zit deze notie in andere oudtestamentische profetieën. Denk aan de profeet Ezechiël. Zie hier voor een inleiding en prekenserie over zijn profetieën.
[iii] Zie Mijn God, waarom? Over God en lijden (Psalm 43). En Een vriend in de duisternis. Preek Psalm 88.

Voorbeeldliturgie
Welkom
Votum
Groet
Psalm 101: 1 tm 3 Ik wil Heer, in mijn lied de zegeningen
GK 176b Wij kiezen voor de vrijheid (10 woorden, beurtzang)
Gebed
Kinderen naar voren
‘Je mag er zijn’ http://www.oke4kids.nl/index.php?ajax=webshop_products&view=view_part&theme=default&part_id=64.
Lezing: Jesaja 61:1-3
Matteüs 5:1-11
LB 1009: 1 en 2 O lieve Heer, geef vrede
Matteüs 5:4 (tekst)

Gelukkig wie treurt. Je zult getroost worden
1 Het echte geluk
2 Leven door Jezus’ Geest
LB 835: 1a, 2v, 3m en 4a Jezus, ga ons voor
Gebed, afgesloten door
Onze Vader (melodie Elly en Rikkert)
Collecte
Psalm 122: 1 en 3 (Gods vrede) http://www.denieuwepsalmberijming.nl/berijmingen/psalm-122
zegen

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.