Wie getuigt er in ‘de zaak’ van Jezus? Preek Johannes 5:30-49.

Als Jezus wordt bekritiseerd voert hij vier getuigen op. Hoe geloofwaardig zijn Jezus’ getuigen? Hoe staat ‘Jezus’ zaak’ er vandaag voor? Deze preek is een vervolg op die van vorige week (Eeuwigheidszondag). Een voorbeeldliturgie staat onderaan de preektekst. De preek is te beluisteren op mijn podcast.

Gemeente van de Heer

1         De zaak tegen Jezus en Jezus’ getuigen.
Voor een rechtbank zijn getuigen belangrijk. Stel er gebeurt een ongeluk. Jij ziet het gebeuren. Dan kan het zijn dat je als getuige optreedt. Je vertelt eerlijk wat je hebt gezien. Voor de Joodse wet gold: op grond van twee of drie getuigen staat de zaak vast (cf. Matteüs 18:15-20[i]).

Blasfemisch.
In Johannes 5:30-47 is getuigen of getuigenis een belangrijk woord. Jezus’ gezag wordt betwist. Hoe komt hij erbij zichzelf zo belangrijk te maken, zo vragen de geestelijke leiders zich af? Welk mens haalt het in z’n hoofd om zich met God, de enige God (Johannes 5:44, Deuteronomium 6:4), gelijk te stellen (Johannes 5:18)? Dat is niet alleen heiligschennis. Het is blasfemisch. Daar past maar een straf bij. Getuigen genoeg die Jezus dit hebben horen zeggen. Laat de (rechts)zaak beginnen.

In de zaak ‘Jezus van Nazaret’ voert Jezus vier getuigen op (ik zeg het nu even zo. Verderop in de preek komt naar voren dat Jezus welbeschouwd een Getuige noemt):

  • Johannes de Doper.
  • Jezus’ daden.
  • De Schriften (van Mozes).
  • God de Vader. ‘Mijn Vader’ – zegt Jezus.

Als de zaak op grond van twee of drie getuigen vaststaat dan wint Jezus. Laten we met Jezus meekijken. Wat zijn dit voor een getuigen? Wat zegt de Heer hierin tegen ons?

1.1      Johannes de Doper.
Opmerkelijk is dat Jezus zijn eerste getuige gelijk relativeert. Johannes de Doper[ii] wordt niet als getuige opgevoerd om Jezus’ hachje te redden. Het is andersom. Luisteren naar deze getuige is goed voor de gelovigen zelf (vers 34).

Iedereen was onder de indruk van Johannes. Van overal vandaan stroomden de mensen naar hem toe. Zelfs de geestelijke leiders wilden dat fenomeen leren kennen. Had Johannes vandaag geleefd dan was hij een influencer geweest met miljoenen volgers. De mensen wilden weten wie hij was. Was hij ‘de profeet’ (Johannes 1:21)? Nee. Johannes legitimeert zich met de heilige boeken van God (Johannes 1:23, cf. Johannes 5:39). Johannes wijst aan. Dat is zijn identiteit en zijn functie:

Hij die na mij komt –
ik ben het niet eens waard de riemen van zijn sandalen los te maken
(Johannes 1:27).

En als Johannes Jezus ziet, zegt hij:

Daar is het lam van God, dat de zonde van de wereld wegneemt.
Hij is het over wie ik zei: “Na mij komt iemand die meer is dan ik, want hij was er vóór mij”… ‘ik getuig dat hij de Zoon van God is’
(Johannes 1:29, 30 en 34).

Jezus zegt: niet omwille van mij maar omwille van jezelf; luister naar Johannes. Dan kom je bij mij. Maar die stap zetten – daarvoor deinst men terug (zie Matteüs 11:7vv[iii]). Wat moet je bij die rabbi uit Nazaret? Jezus kaatst de bal terug. Geloof je mij niet? Geloof dan in ieder geval Johannes.

1.2      Jezus’ daden.
De tweede ‘getuige’ is belangrijker. Jezus’ werk (vers 36). Jezus treedt op met gezag. Hij veegt het tempelplein schoon (Johannes 2:13-22[iv]). De man die 38 jaar op genezing lag te wachten geneest – op één woord van Jezus (Johannes 5:1-18)! Duizenden hongerigen voedt Jezus (Johannes 6). Een dode roept hij uit het graf (Johannes 11). Jezus’ werk is vooral: dat hij zijn leven geeft (Johannes 19:30).

Voor gelovige Joden was dat alles meer dan een teken aan de wand. Zo – hadden de profeten gezegd (Johannes 5:39) – zou de messias doen. Kijk dan, zegt Jezus. Neem waar. En trek de conclusie. De conclusie die velen gaan trekken (Johannes 1:49, 2:11, 2:22, 3:1-21[v], 4:39vv[vi], 6:68, 9:38, 11:27, 20:28). In plaats daarvan gaan de geestelijke leiders Jezus bevragen en betwisten. Het kan er bij hen niet in dat Jezus op deze manier, in deze nederige gestalte, de messias is. Maar Jezus wijst op zijn getuige; zijn werk. Onweerlegbaar (Johannes 18:19-19:16).

1.3      De Schriften.
De derde getuige: de Schriften. Het is de enige keer dat het er zo in Johannes staat (meervoud). Omdat Jezus het over Mozes heeft (vers 45), is hier in de eerste plaats aan de eerste vijf boeken te denken van wat wij het Oude Testament noemen. Evengoed heeft Jezus na Pasen gezegd:

Alles wat in de Wet van Mozes, bij de Profeten en in de Psalmen over mij geschreven staat moest in vervulling gaan
(Lucas 24:44).

Deze getuige (Schriften) staat niet los van getuige 1 en 2 (hierboven). Johannes de Doper legitimeert zich met de profeten. Jezus’ koninklijke daden zijn aangekondigd door de profeten.

Johannes 5:39 is even schitterend als scherp. Gelovigen kunnen hun best doen om Bijbel te lezen. Lees je Bijbel bid elke dag. Zeker. Je kunt ‘m downloaden. Je kunt er een wedstrijd van maken. Een levensstijl: wie weet het meest, wie snapt het beste hoe je moet uitleggen (cf. Galaten 1:14)? Je stijgt in aanzien onder gelovigen. Die weet het goed. Die kan het mooi zeggen. Wat een fijne preek. Jezus slaat die omgang met de Bijbel ons uit handen. De Schriften zijn een levende werkelijkheid. De Schrift (voor)ziet (Galaten 3:8). Het is alsof ze ademen. De Heilige Geest spreekt door de profeten (Nicea). Als we in de kerk de Bijbel lezen, is dat een heel belangrijk moment in de eredienst. ‘Zo spreekt de Heer’ is een passende afsluiting van dat moment. Hetzelfde geldt natuurlijk voor het moment dat je thuis de Bijbel leest. Kunstenaar Greetje van den Akker maakte dit werk:

‘Het Woord’. Kunstwerk van Greetje van den Akker, http://www.greetjevdakker.exto.nl. (Foto met toestemming geplaatst)

Je ziet Jezus. Het werk is gemaakt van allemaal stukjes Bijbeltekst. Doorheen de schriftteksten zie je Jezus. Een prachtige verbeelding van Johannes 5:39.

De geestelijke leiders blieven Jezus van Nazaret niet. Lees dan de Schriften – zegt Jezus. Heeft Mozes niet gezegd dat er een profeet uit het midden van het volk zal opstaan; een profeet naar wie het volk zal luisteren (Deuteronomium 18:18, zie Ezechiël 34:23[vii])? Gaf God aan Mozes niet de offers tot verzoening van zonden? Geloof dan het lam dat de zonde van de wereld wegneemt (Johannes 1:29).

1.4      Eenheid God de Vader en de Zoon.
Goed beschouwt voert Jezus maar een Getuige op; de Vader (vers 37). ‘Mijn Vader’ – zegt Jezus. We stuiten hier op geheim waar het vorige week ook over ging; de eenheid van de Vader en de Zoon.[viii] Vanuit dit geheim zijn de andere drie getuigen (hierboven) te begrijpen. Jezus is niet met zichzelf bezig. Hij richt geen ‘Jezus van Nazaret fanclub’ op. Hij getuigt niet van zichzelf (Johannes 5:31). Een ander getuigt van hem (vers 32). Met die ander bedoelt Jezus niet Johannes de Doper. Jezus bedoelt de Ander. Jezus is gekomen namens de Vader (Johannes 5:43). Hij doet de dingen die de Vader doet (vers 21). Zo is zijn werk te zien (vers 36). Jezus is het levende Woord van God (Johannes 1:1vv[ix]). Zo zijn de Schriften te verstaan (vers 39); het is Jezus’ stem die tot leven wekt (Johannes 5:28). In de nederige gestalte van Jezus van Nazaret is God zelf in hun midden (Ezechiël 34[x]). Wie hem (de Zoon) eert, eert God (de Vader, Johannes 5:23).

Omdat de Vader getuigt staat de zaak vast. Jezus heeft geen andere getuigen nodig (vers 34). Zeker geen menselijk getuigenis (vers 34). En wie het volgens de Joodse wet van twee of drie getuigen rond wil hebben: wat Jezus doet getuigt ervan dat de Vader hem gezonden heeft (vers 36) en de Vader getuigt van de Zoon (vers 37). De zaak staat vast. Jezus wint.

2         Jij bent Jezus’ getuige.
Gemeente: hoe indrukwekkend is Johannes 5. Gods mysterie om ons te redden in Jezus. Het blijft een mysterie. Advent is een tijd waarin je moet leren je (opnieuw) te verbazen.

Verdediging van het geloof.
Het is zo; op het eerste gezicht staat de setting ver van ons af. Johannes 5 is de setting van een (rechts)zaak. Voor ons, in onze cultuur, is geloof puur een privéaangelegenheid. Daar voer je geen rechtszaak over.

Maar ga niet te snel. Want als wij het (in onze cultuur) over God hebben, is dat ook zomaar in de setting van Johannes 5. Áls God bestaat – zo klinkt het dan – waarom is er dan…? En dan komen onze vragen. Verwijten. Verlangens naar bewijzen. God staat in de beklaagdenbank. In onze cultuur moet God zich allereest bewijzen. Om te beginnen moet er bewezen worden of God überhaupt wel bestaat. Gelovigen investeren vandaag in de verdediging van het geloof (apologetiek).[xi]

Staat Johannes 5 heel ver van ons af? Misschien is het wel dichterbij dan je denkt. Lijken wij akelig veel op die geestelijke leiders van toen die steeds met hun wantrouwen en kritiek op de proppen kwamen. Kijk nog eens met die ogen naar Johannes 5. Jezus valt niet om van jouw vragen. Hij doorziet de harten van degenen die hem bevragen en bekritiseren. Hij kent hen. Hij wijst op zijn getuigen. Zo roept hij hen bij zich. Jezus kent jou. Hij roept jou. Het evangelie is Gods betrouwbare boodschap. Laat je overtuigen.

Jij bent Jezus’ getuige.
Dan is er nog iets. We moeten Johannes (5) beter lezen. Het lijkt erop alsof Jezus in de problemen komt. Uit moet kijken voor een (rechts)zaak. En dan snel met allerlei getuigen komt. Maar het is andersom. Het Woord is mens geworden (Johannes 1:14). Advent is dat God ons heeft opgezocht – niet andersom.

Vooral als je verder leest in het evangelie van Johannes wordt duidelijk dat dit de orde is. Ik bedoel het moment dat Jezus spreekt over de Heilige Geest en zijn werk. Jezus zegt: de Geest zal de wereld duidelijk maken wat zonde, gerechtigheid en oordeel is (Johannes 16:8). Dát is de orde. God heeft, om het zo te zeggen, een zaak tegen de wereld (zie Psalm 50 en Ezechiël 16).[xii] Hij wil haar laten zien wie Hij is en wie zij voor Hem is. Het evangelie van de menswording van het Woord is Gods beslissende offensief. Zo wil God de wereld winnen, overwinnen. En dat heeft Hij gedaan (Johannes 16:33).

Gemeente, in deze ‘zaak’, in dit beslissende offensief, zijn jullie Jezus’ getuigen. Vandaag kunnen we tegen mensen zeggen wat er in Johannes 5 staat: kijk naar Johannes de Doper, lees de Bijbel enzovoort (zie onder punt 1). En zo kun je het over Jezus hebben. Doe dat vooral. Maar God gebruikt allereerst jou. In jouw omgeving. Als jij vertelt wat geloven voor je is. Als je zegt wat God in jou leven doet. Als je laat merken waar jij (voor) staat. Als jij je niet schaamt voor Gods evangelie. Zo doe je mee in Jezus’ beweging die hij inzet in Johannes 5. Tot eer van zijn naam (Johannes 5:23a).

Jezus’ koninkrijk komt.
Leef met hem.
En heb zo de ander lief.

—————————————————–

[i] Zie Let een beetje op elkaar. Preek onderling toezicht n.a.v. Matteüs 18.
[ii] Matteüs zet op scherp wie Johannes is – en daarmee de vraag wie Jezus is. Zie preek Meedoen of aan de kant blijven staan. Preek Matteüs 11:7vv.
[iii] Zie de voetnoot hierboven.
[iv] Johannes situeert dit vooraan in zijn evangelie. Alle andere evangelisten achteraan (net voor Goede  Vrijdag). Zie hierover voetnoot i van De werkelijke betekenis van de tempel. Preek Marcus 12.
[v] Nicodemus is een scepticus. Hij komt blijkbaar wel tot geloof. Zie Op een nieuwe manier mens worden. Preek Johannes 3.
[vi] Jezus het levende water. Preek Johannes 4.
[vii] In beide teksten wordt met kracht gesproken. Zie preek Hoe God Herder is te midden van zijn volk. Preek Ezechiël 34. ‘Ik zal laten opstaan’ (Ezechiël 34) wijst vooruit naar Ezechiël 37 over de opstanding uit de dood.
[viii] Zie Jezus roept tot leven. Preek Johannes 5:19-29.
[ix] Zie preek over die tekst.
[x] Zie Hoe God Herder is te midden van zijn volk. Preek Ezechiël 34.
[xi] Zie Apologetiek als teken van hoop. Artikel in OnderWeg (2020).
[xii] Zie Toegewijd en trouw dienen. Preek Psalm 50. En Geperverteerde seks en een gelukkig huwelijk. Preek Ezechiël 16.

Voorbeeldliturgie

Psalm 124:3 (laatste regels = votum)
Zegen

Psalm 65: 1 en 2 DNP https://www.denieuwepsalmberijming.nl/berijmingen/psalm-65

Gods verbondswoorden
GK 157 (alle verzen) Vader, vol van vrees en schaamte

Gebed

kindermoment
Als je bidt zal Hij je geven 475 OTH

Lezing Johannes 5:30-47
Lied Jezus, U bent het licht in ons leven (Taizélied in 4 talen)

Verkondiging
LB 439: 1 en 2 Verwacht de komst des Heren (Advent)

Geloofsbelijdenis Nicea

….. (namen Thuisfrontcommissie ….)
Dankgebed en voorbede afgesloten door
Onze Vader (Elly en Rikkert)

Collecte

Toekomst vol van hoop (Sela) https://www.sela.nl/liederen/190/een-toekomst-vol-van-hoop.html

Zegen
Amen (gezongen)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.