Johannes 3:16 is de meest bekende en geliefde Bijbeltekst. Wat betekenen deze woorden van de Heer?

Gemeente van de Heer

1  God is liefde.
Als je op de A15 naar Gorinchem rijdt kom je ter hoogte van Sliedrecht langs enorme billboards. Je ziet allerlei reclameteksten die elkaar steeds afwisselen. Ineens zie je daar in levensgrote letters:

God had de wereld zo lief dat Hij zijn enige Zoon heeft gegeven, opdat een ieder die in Hem gelooft niet verloren gaat, maar eeuwig leven heeft
(Johannes 3:16).[i]

Dit is de meest bekende en geliefde Bijbeltekst die er is. In de tijd dat ik in Rotterdam woonde was er langs de A20 een reclamezuil die deze tekst samenvatte. God is liefde stond erop. Wat mooi dat gelovigen dit soort mogelijkheden benutten om te getuigen van Gods goedheid en trouw.

Verheven
Deze tekst op zo’n hoge (reclame)zuil past uitstekend bij het evangelie van Johannes. Jezus zegt dat de Mensenzoon hoog verheven moet worden (Johannes 3:14).

Jezus vergelijkt zichzelf met het teken van de slang. Mozes moest die slang omhoog houden zodat de mensen bevrijd werden van een plaag. Zo wordt Jezus verhoogd om ons te redden van zonde en dood. Kijk omhoog en je wordt gered. Bijzonder. De Romeinse kruisdood was zo’n vernedering en afgang dat er over die dood, uit gêne, niet werd gesproken.[ii] Johannes heeft een heel eigen blik. Hij draait het om. Verneder(en)d? Jezus wordt juist verheven (cf. Johannes 8:28, 12:32,18:32)! Dit maakt het evangelie van Johannes uniek. Waar bij de andere evangelisten Matteüs, Marcus en Lucas sprake is van redding ondanks het kruis, is dat bij Johannes dankzij het kruis (Van Wingerden).[iii] Kijk omhoog. Je redder. Misschien heb jij iets in je leven waarvoor jij je schaamt. Waarmee je niet voor de dag komt. Jezus ziet het. Hij kent je ook daarin. Op Golgota heeft zijn liefde je bereikt.

Johannes zegt dat de inscriptie op het kruis – Jezus van Nazaret, koning van de Joden – in het Hebreeuws, Latijn en Grieks werd geschreven en dat veel mensen het hebben gezien (Johannes 19:20). Het evangelie van Jezus’ kruisdood is niet om je voor te schamen. Iedereen mag het zien en lezen. Sterker: iedereen moet het zien. Want Jezus zegt ook nog eens dat wie niet in hem gelooft al veroordeeld is (Johannes 3:18). Wat een compleet evangelie.

Getuigen
Wij leven eeuwen na Jezus’ gesprek met farizeeër Nicodemus en na Jezus’ dood. Maar wat daar is gebeurd is uniek. Het blijft de moeite waard om daarin te geloven en daarvan te getuigen. Bijvoorbeeld door een tekst op een reclamezuil. Maar bedenk ook hoe jij dat kunt doen in jouw leven. God geeft je daarvoor allerlei gelegenheden. Benut die. Wees een levende ‘reclamezuil’ van Gods liefde. In je daden en woorden.

2  Eniggeboren God.
Laten we beter luisteren. Wat maakt deze tekst zo bijzonder? Om te beginnen wordt hier duidelijk wat de diepste betekenis is van Jezus als lam van God (Johannes 1:29 en 36).[iv] De vader van het geloof, Abraham, was op weg om zijn enige zoon te offeren maar God had er voor zichzelf in voorzien. God zorgde voor het offerdier (Genesis 22). Johannes 3 zegt: God zelf zet de stap waartoe hij Abraham opriep. God heeft zijn enige zoon gegeven (Johannes 3:16).

Johannes 1:18
In dit verband is het van belang om Johannes 1:18 recht te doen. De meeste teksten doen het zuinig aan. Ze zeggen dat niemand ooit God heeft gezien maar dat de eniggeboren Zoon (NBG’51) of de enige Zoon die zelf God is (NBV21) Hem heeft doen kennen. Dat is natuurlijk al heel wat. Maar Johannes heeft het veel verstrekkender opgeschreven.[v] Hij heeft het over de eniggeboren God. Dat is zo bijzonder dat men dat al snel anders is gaan op- en overschrijven.[vi] Je zou er ook voor terugschrikken. God die geboren wordt!? Nou, nou.

Maar laat het maar staan. Johannes 3:16 borduurt voort op Johannes 1:18. God geeft zijn enige zoon. Vanuit Johannes 1:18 zie je gelijk wat dit betekent. Enige is unieke. God geeft niet iets. God geeft zichzelf. Dat Jezus de eniggeboren God is maakt alles anders. Dat zet die kruisdood waar niemand het over wil hebben op de kop. Het is liefde bij uitstek. Opzienbarend. Dit heeft God gedaan om je te redden. De eniggeboren God is de gekruisigde God. Zo lief heeft God de wereld gehad. Wat zou ons kunnen scheiden van zijn liefde (Romeinen 8)? Golgota zegt het. Niets kan ons van Hem scheiden. Misschien kun je dat niet (altijd) ervaren. Zeker niet in tijden van verdriet, ziekte of beproeving. Dan denk je: ‘waar is God nou? Wat doet Hij?’ Kijk, zegt het evangelie. Kijk omhoog. Niet naar de hemel alsof God ‘daar ergens’ is. God is mens geworden (eniggeboren God). Psalm 121 wordt nieuw. De berg waar Gods hulp vandaan komt is Golgota. Kijk omhoog naar je gekruisigde Heer. Hij is God. De Enige. Hij is erbij.

3  Fundamenteel.
Johannes 3:16 is fundament van het geloof. Door dit woord van Jezus kan de ‘strenge’ apostel Paulus de liefde centraal zetten. Denk aan liefdeslied 1 Korintiërs 13. Omdat God liefde is kan Paulus gerust zeggen dat het niet uitmaakt of je besneden bent of niet (het issue toen); het gaat immers om het geloof dat zich uit in liefde (Galaten 5:6).[vii]

Augustinus en Calvijn
Dat hedendaagse christenen adverteren met Gods liefde staat in deze traditie. Door de loop van de eeuwen hebben gelovigen aangevoeld hoe bijzonder Johannes 3:16 is. Luister naar Calvijn (1509-1564). Als deze reformator spreekt over Jezus onze Verlosser heeft hij het over Gods toorn over zonde. Dat doet Calvijn expliciet. Hij kan zelfs zo over Gods oordeel spreken dat mensen afstand van hem nemen of moeite met hem ervaren (tot aan karikaturen toe). Maar Calvijn heeft het niet over een ‘kwade God’ die het ons betaald zet. Wat is Gods motief om ons in Jezus door oordeel heen te redden? Calvijn spreekt onomwonden over Gods liefde. Dat hij hierin niet origineel is maakt hij duidelijk door Augustinus’ (354-430) uitleg van Johannes 3:16 te citeren:

Niet te bevatten en niet te veranderen is Gods liefde. Hij is ons namelijk niet pas gaan liefhebben op het moment dat wij met Hem verzoend zijn door het bloed van zijn Zoon, maar Hij heeft ons reeds liefgehad voor de grondlegging van de wereld, zodat niet alleen Zijn eniggeboren Zoon, maar ook wij al Zijn kinderen waren nog voordat wij ook maar iets waren
(Augustinus’ uitleg van Johannes via de Institutie van Calvijn. Boek 2.16.4. Vertaling C.A. de Niet).

Dit is een combinatie van Johannes 3:16 en Romeinen 5:8 waar Paulus zegt dat God zijn liefde voor ons bewees toen wij nog zondaren waren. Altijd en overal kunnen gelovigen niet anders dan onder de indruk raken van Gods liefde in Jezus. Hier klopt Gods hart. Zo klopt Gods hart.

Kern
Gemeente, zie je dit? Johannes 3:16 dient centraal te blijven staan. Juist in de kerk kunnen er makkelijk allerlei andere ‘vrome’ dingen in het midden komen te staan. Dat wij ons best moeten doen voor God. Of uit liefde voor Hem zo goed mogelijk ons leven hebben in te vullen. En dat we moeten oppassen dat we de juiste beslissingen nemen. Enzovoort.

We leven nu in de lijdenstijd. Kijk, zegt Johannes: het lam van God neemt de zonde van de wereld weg. Zo lief heeft God dat Hij zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft. De eniggeboren God wordt omhoog geheven aan het kruis. Zo  is de wereld gered. Zo ben jij gered. Je bent eindeloos geliefd.

---

[i] Ik volg hier de NBV21. Op de reclamezuil is het een andere vertaling.
[ii] Zie preek Leidsman ten leven. Preek Goede Vrijdag 2025 over Lucas.
[iii] Dit zou ik als uitgangspunt willen nemen voor de vraag naar de datering van Johannes. Kan hij dit zo, als eerste evangelist, hebben opgeschreven? Zie mijn bespreking van Echo’s van het goede nieuws van Cambridgehoogleraar Van Kooten.
[iv] Zie preek Jezus het lam van God.
[v] Zie Scheppping (pg.156) van Van de Beek (1996). Geen wonder dat Van de Beek op bladzijde 1 van Mijn Vader (2018) op dit punt terugkomt. Hier begint alles mee.
[vi] Net als de uitdrukking dat Jezus het kruis voor zichzelf draagt (Johannes 19:17). Zie preek Jezus het lam van God, voetnoot iv.
[vii] Zie preek Houd stand en heb lief. Preek Galaten 5:1-12.

LITURGIE

Welkom

Votum (GK) en
Groet
Amen (GK)

DNP Psalm 92:1 en 5 Goed is het U te danken

Samenvatting van Gods leefregels (Galaten 5)
Opwekking 687 Heer wijs mij uw weg

Gebed

Kinderen naar voren
Samen op weg naar Pasen (Marcel en Lydia Zimmer)
Kinderen naar kring

Johannes 3:1-21 Zo was er een farizeeër….
Verkondiging
LB 838:1a, 2v, 3m en 4a O grote God die liefde zijt

GK 123:1 (geloofsbelijdenis, staande)
Artikelen over menswording van Gods Zoon (predikant)
GK 123:3 (Jezus als offerlam, zie Johannes 1:29)
Artikelen over Jezus’ opstanding, hemelvaart en wederkomst (predikant)
GK 123:5 (Heilige Geest en overige artikelen van het geloof)

Dankgebed en voorbede

Collecte en kinderen komen terug

Opwekking 268 Hij kwam bij ons heel gewoon

Zegen
Amen (GK)

Verdere ontmoeting