Hoe kun je geloven in een gekruisigde? Hoezo is het vandaag Goede Vrijdag. Evangelist Lucas neemt je mee om het goede nieuws te zien.

Gemeente van de gekruisigde Heer

1         Hoe kan Jezus’ kruisdood goed zijn?
Vandaag is het Goede Vrijdag. Jezus sterft aan het kruis op Golgota.

Wij luisteren naar Lucas. Dat doen we sinds het begin van de lijdenstijd. Lucas schrijft voor mensen uit Grieks-Romeinse cultuur. Het is goed om je dat te realiseren als je leest over Jezus’ sterven. Want Jezus sterft niet zomaar een dood. Hij wordt gekruisigd. Een wrede executie. Voor de mensen van die tijd en cultuur was de kruisdood een complete afgang. Een dood voor losers.

Oneervol en gruwelijk.
Misschien heb je wel eens gehoord van christen-criticus Celsus.[i] Celsus schrijft rond 178 p.n. het boek Het Ware Woord. Celsus keert zich daar tegen het christelijke geloof. Vandaag kun je als gelovige wel eens te horen krijgen: ‘geloof jij (nog) in God’? De kritiek van Celsus is anders. In zijn tijd geloofden de meesten wel in God of goden. Het geloof in God was het punt niet. Celsus vroeg zich af hoe christenen konden geloven in een gekruisigde Heer.

Juist die kritiek laat je voelen dat er iets bijzonders aan de hand is met het christelijke geloof. Celsus zegt dat Jezus op de meest oneervolle manier is gekruisigd. Een gekruisigde is onmenselijk. Daar wil je niet mee te maken hebben. Laat staan dat je in zo’n iemand gelooft. Voor Joden komt daar Gods vloek op een gehangene bij (Deuteronomium 21:23). Gruwelijk. Niet om aan te zien.

Voor ons heeft een kruis niet de betekenis die het indertijd had. Je hebt een kruis aan een ketting om je nek hangen. Of als oorbel. Een uiting die hoort of hoorde bij onze (westerse) cultuur. Het kan ook een symbool zijn waarmee je laat zien dat je in Jezus gelooft.

Maar in Jezus’ tijd was dat anders. Het kruis was een martelwerktuig voor slaven. Daarover kon je in die tijd niet positief denken. Iemand die onderzoek deed naar hoe men aankeek tegen kruisiging trok deze conclusie:

In geen van de incidenten waar de executies door kruisiging werden uitgevoerd, wordt de dood op enige positieve manier gekarakteriseerd, noch worden de geëxecuteerden erkend als gekruisigde martelaren, religieuze helden of patriotten of iets dergelijks
(Holmén).[ii]

Geen held. Geen martelaar. Er valt niets positiefs te zeggen over een gekruisigde. Beter heb je het er niet over. Doodzwijgen was nog de meest aantrekkelijke en ook meest gangbare manier als het om gekruisigden ging. Het leven van een gekruisigde is uitgewist. Zo gezien begrijp je Celsus’ kritiek. Welk vertrouwen stel je in een gekruisigde?

Dit was de stand van zaken toen Jezus zijn vonnis kreeg te horen; de doodstraf door kruisiging (Lucas 23:21&24).

Trendbreuk.
Waarom vieren wij dan deze dag? Waarom is het Goede Vrijdag? We doen mee met de mensen van ‘de Weg’ (zoals christenen eerst heetten). Zij aanbidden hun gekruisigde Heer. Zij zijn trendbrekers. Zij zeggen iets ongehoords in een tijd waarin gekruisigden zo uitgerangeerd werden. De mensen van de Weg spreken publiek over hun gekruisigde Heer (Handelingen 2:23). Zij schamen zich niet voor hem.[iii] Integendeel. Denk aan Paulus woord in Galaten:

Ik wil me op niets anders laten voorstaan dan op het kruis van onze Heer Jezus Christus, door wie de wereld voor mij gekruisigd is en ik voor de wereld
(Galaten 6:14).[iv]

Dat is de wereld op z’n kop! De mensen van de Weg durven zelfs te zeggen dat deze dood – hoezeer mensen hier ook de hand in hadden – bij Gods plan hoort (Handelingen 2:23, Kolossenzen 2:14). En dit verhaal vindt gehoor. In Jeruzalem en over heel de wereld (Handelingen). Als deze mensen bedreigd worden – zelfs met de dood – vanwege het verhaal dat zij brengen zijn ze niet bang. Eerder voelen ze het aan als een bevestiging van wat ze zeggen. Je voelt wel aan: hier gebeurt iets opzienbarends. Hoe kan dit? Wat is er gebeurd?

Evangeliën.
Als vervolgens de generatie ooggetuigen van Jezus’ leven op aarde gaat overlijden, worden de ons vier bekende evangeliën opgeschreven.[v] Dat is gedaan om hun getuigenis voor de toekomstige generaties te bewaren. Zodat ook wij kunnen horen en lezen van Jezus. Dat moment was een uitgelezen kans om de manier waarop Jezus aan zijn levenseinde is gekomen, zijn kruisdood, in het midden te laten of te verdonkeremanen. Dan wordt het toch iets makkelijk om je geloof aan de man te brengen…. Maar geen van de evangelisten doet een poging om het ergernis-gevende kruis (Galaten 5:11[vi]) te verdoezelen. Hoe verschillend alle vier de evangelisten ook schrijven, ze zijn hierin eensluidend; Jezus van Nazaret is gekruisigd (ook hedendaagse historici nemen dat aan).

Jezus’ kruisdood wordt summier beschreven. Maar toch. Het staat er. Ongehoord in en voor die tijd om dat te doen. Zeker als het een plek heeft in een verhaal dat geen Treurig Bericht of iets dergelijks heet. De kruisdood van Jezus is Goed Nieuws of Breaking News (evangelie). Jezus gaat deze weg vastberaden (Lucas 9:16-36 en 51).[vii]

2         Leidsman ten leven.
Een vraag of zelfs spot van een buitenstaander (Celsus) helpt je om nog eens stil te staan. Waarom Goede Vrijdag?

Het is zaak Lucas nog eens goed te lezen. Hij weet wat het woord ‘kruis’ oproept. Wat zegt hij en hoe krijgt dat kruis een plek? Begin bij het begin van Lucas’ evangelie. Maria krijgt te horen dat zij zwanger wordt. ‘Zoon van de Allerhoogste’ zal hij heten; hij zal de troon van David krijgen en ‘aan zijn koningschap zal geen einde komen’ (Lucas 1:32&33). Zacharias zegt dat de tijd aanbreekt dat God naar zijn volk omziet en het volk van bevrijden door de vergeving van hun zonden – zodat er vrede komt (Lucas 1:67-79).

Wonderlijke koning.
Hoe wordt Jezus dan koning? Hoe vergeeft hij zonden en bevrijdt hij? Hoe komt er vrede? Daar hadden ze in die tijd wel een idee van. De keizer en zijn keizerijk van de Romeinse Vrede was er het levende bewijs van. Brute macht. Vrede dwing je af. Fouten worden afgestraft. Gerust door wrede executies.

Hoe doet Jezus dit? Jezus gaat om met tollenaren en zondaren. Een van zijn meest beroemde verhalen, de verloren zoon (Lucas 15), gaat over zijn barmhartigheid. We hebben laatst geluisterd naar het bijzondere moment waarop Jezus met zijn apostelen het Joodse bevrijdingsfeest viert; Pesach (Lucas 22:1-38).[viii] Daar komt alles samen. Jezus zegt dat het brood zijn lichaam is en de wijn zijn bloed. Hij bevrijdt door zichzelf te geven.

Tijdens dat bevrijdingsmaal zegt Jezus dat vorsten heerschappij uitoefenen door heerschappij/macht maar dat hij is gekomen als iemand die dient. In Getsemane wordt Jezus geportretteerd als een in die tijd bekende soldaat – maar wel een die zelf aan de gevolgen van het slagveld ten onder zal gaan.[ix]

Allemaal bekende dingen voor die tijd maar de manier waarop is opzienbarend! Die is ongehoord. Uniek. Jezus geeft meer dan te denken.

Stapje voor stapje gaat het naar Goede Vrijdag. Zijn kruisdood is ongehoord. Ja. Maar dat geldt voor heel Jezus’ optreden. Lucas laat er geen misverstand over bestaan wie Jezus is. Gods Zoon (9:35), de Messias (9:20)[x]. Hij is Israëls God (1:68). Deze unieke HEER geeft zichzelf. Hij wordt dienaar. Hij geeft zijn lichaam. Zijn bloed. Zo worden zonden vergeven.

Omkeer ten goede.
Als je zo gaat lezen komt Jezus’ kruisdood komt dat, hoe schokkend ook, niet als een totale verrassing. Het hoort bij de Heer die steeds zo verrassend bevrijdend optreedt. Je gaat er zelfs hoop uit putten. Als een gekruisigde uitgerangeerd is en Israëls God laat zich in Jezus kruisigen dan….

Ga je het zien? Kijk mee met Lucas. Als dit zo is dan is er hoop voor wie niet mee kan doen, er niet bij hoort. Dan weet je dat God niet klaarstaat om je te (ver)oordelen als jij twijfelt. Dan draait God jou de rug niet toe als jij zondigt. Het is andersom. Denk aan het verhaal van afgelopen zondag. Jezus draait zich naar Petrus om op het moment dat Petrus zijn Heer driemaal verloochent.[xi]

Als de kruisdood het smerigste afvalputje is dat er bestaat en God komt daar in Jezus in terecht dan wil God jou ook redden van jouw meest smerige zonde. Juist door te sterven aan het kruis draait Jezus alles om.

Er is inderdaad geen grens aan zijn macht (Lucas 1).
Hij vergeeft alle zonden.
Hij geneest alle wonden.
Waar jij je neus voor ophaalt is voor hem toch van waarde.
Waar jij geen enkele mogelijkheid meer ziet gaat hij een weg vooruit.
Wordt hij zelf de weg. En hij nodigt je uit hem te vertrouwen.

Ongehoord nieuws. Kentering van heel ons bestaan.

Leven.
Het is niet toevallig dat Lucas vertelt dat Jezus bidt om vergeving voor wie hem kruisigen (Lucas 22:34). Dat doen christenen vandaag ook als zij vervolgd worden of gedood worden, in Afrika of in het Midden-Oosten. Het is een kracht om verder te zien. En een signaal te geven dat moordenaars op een doodlopend spoor zitten.

Het is niet voor niks dat Lucas vertelt over Jezus die tegen zijn mede-gekruisigde zegt dat die vandaag nog met hem in het paradijs mag zijn. Gods hof (Genesis 2) staat open; in de gekruisigde Jezus. Waar het kruis normaal einde oefening is en zelfs de herinnering aan die persoon uitvaagt, gaat hier een wereld open.

Als Jezus de duisternis doorstaat scheurt het voorhangsel van de tempel. Als Jezus vervolgens bidt dat hij zijn geest in de handen van zijn Vader legt (Lucas 23:46, Psalm 31) gebeurt er van alles tegelijk. De duisternis was voor die tijd begrijpelijk. Voor mensen in de Grieks-Romeinse cultuur gaat het erom dat een gekruisigde een onmens is. Voor Joden gaat het om Gods vloek en niet bij de mensen horen.[xii] Jezus gaat er doorheen. God(s heiligheid) wordt zichtbaar (gescheurde voorhangsel). Niet in de heilige tempel maar in Jezus. Er wordt geen einde aan zijn leven gemaakt maar hij geeft zijn geest. Zie je? Er is geen moment dat God je niet ziet. Niet van je houdt. Juist de gekruisigde Jezus laat het je zien. Daarom eindigen we deze dienst met dit lied: als alles duister is, ontsteek dan een lichtend vuur dat nimmer dooft (Sela). Zo volg je Jezus.

Goede Vrijdag.
Ik rond de preek af. De kritiek van een buitenstaander (Celsus) opent je ogen voor het bijzondere evangelie. We doen mee met de mensen van ‘de Weg’ en vereren onze gekruisigde koning. We doen mee met de wereldwijde kerk en vieren Goede Vrijdag.

In het twee boek dat Lucas schrijft, Handelingen, zegt Petrus iets dat Goede Vrijdag mooi samenvat. Petrus noemt Jezus Leidsman ten leven (Handelingen 3:15). Hij leidt ons door alles heen naar het leven. Golgota laat het zien.

Kijk omhoog naar je Heer.
Je gekruisigde Heer.
Je bent gered.

Weet je in hem gezegend en leef tot een zegen voor ieder die God op jou pad plaatst.

——————————————–

Voor deze preek maakte ik gebruik van Romeinse kruisiging (2024) van Ruben van Wingerden.

[i] Celsus is bekend door het werk van Origines.
[ii] Crucifixion Hermeneutics. Het citaat kwam ik tegen in Romeinse kruisiging (2024) van Ruben van Wingerden.
[iii] Het bleef lastig voor de mensen van de Weg, christenen, om over Jezus’ kruisdood te spreken. DV later hierover meer.
[iv] Zie preek Goede Vrijdag Galaten 6:14.
[v] Zie Jesus. A very short introduction. Richard Bauckham (Oxford, 2011).
[vi] Zie preek Galaten 5:1-12 (zie voetnoot v van die preek).
[vii] Zie preek over Jezus’ eerste lijdensaankondiging, Lucas 9.
[viii] Zie preek Pesachviering Lucas 22.
[ix] Zie korte preek Getsemane.
[x] Zie preek verheerlijking op de berg Lucas 9.
[xi] Zie preek Lucas 22:61a.
[xii] Zie preek over Jezus in Getsemane en preek over Petrus’ verloochening.

Liturgie

Gemeente neemt in stilte plaats

Votum (hardop uitspreken, gemeente staat):

Onze hulp is in de naam van de HEER                   (predikant)
Die hemel en aarde gemaakt heeft                        (gemeente)
Die trouw houdt tot in eeuwigheid                        (predikant)
en niet laat varen het werk dat zijn hand begon    (gemeente)

Groet (predikant)
Amen (allen uitspreken)

Hij kwam bij ons heel gewoon OTH 114
Stilte (gemeente zit)

Gebed. Leer mij uw lijden recht betrachten (Liedboek voor de Kerken 177)
Mijn Jezus, ik hou van U OTH 124

Lucas 23:26-46 Toen Jezus werd weggeleid… laatste adem uit.
Waardig is het Lam (Opwekking 615)

Verkondiging van het evangelie
Ik zie het kruis (Opwekking 751)

Collecte, Zie de mens (Sela)

Uitblazen kaars

Als alles duister is (Sela)

Gemeente verlaat kerkzaal in stilte

=== einde ===