Psalm 104 is een loflied op de Schepper, op zijn (verlossings)werk. Kun je dit lied vandaag zingen als we zien hoe die schepping aangetast is?

Gemeente van de Heer

1         Heel de schepping geeft U eer.
Toen ik voor het eerst in mijn leven een berg beklom, zag ik op de bergtop een bordje met deze tekst (uiteraard in een andere taal):

Hoe talrijk zijn uw werken, HEER.
Alles hebt U met wijsheid gemaakt
(Psalm 104:24).

Op zo’n plek maakt Psalm 104 extra indruk. Wat is God groot. Schepper van hemel en aarde. Een die blijft omzien naar wat Hij maakt. Psalm 104 getuigt van die God. Psalm 103 en 104 horen bij elkaar. Beide beginnen en eindigen zo:

Prijs de HEER, mijn ziel
(Psalm 103:1 en 22, Psalm 104:1 en 35).

Beide liederen gaan over Gods schepping en zijn verlossing. In Psalm 103 zie je dat heel expliciet in de bekendmaking van Gods goede wegen, in het spreken van vergeving van zonde en schuld. Bij Psalm 104 is het zaak iets beter op te letten om ook Gods verlossing te zien. Je zou even kunnen denken dat het er ‘alleen’ om gaat God als Schepper te eren. Maar Psalm 104 zegt dat Gods dreiging de zee doet wijken (Psalm 104:7). Het water/de (oer)zee is in de Bijbel wel eens een symbool van chaos en (tegen)kracht. Maar God is sterker. Dit deel is een verwijzing naar de uittocht. De bevrijding uit Egypte en de gang door de Rode Zee. God overwint de machten. Zo verwijzen Psalm 103 en 104 naar Golgota en Pasen waar Jezus de dood overwint en zonde vergeeft.

Verlost.
Het past dan ook bij de Psalmen dat Jezus na zijn opstanding zegt dat het evangelie bedoeld is voor heel de schepping (Marcus 16:15b). De schepping die in Psalm 104 zo uitgebreid aan bod komt is verlossingsgebied van Jezus. Alles is immers door Jezus en tot Jezus gemaakt (Kolossenzen 1). Al die dingen die Psalm 104 tot in detail aanwijst. De zee. De zon en maan; het heelal. Grote en kleine dieren. De woeste, ontembare Leviathan en het vee. De leeuw en de ooievaar. De wilde ezels en de vogels. De wolken en de bliksem. De bergen en dalen. Bomen en klipdassen. Mensen en dieren. Wijn en brood. Laat in alles en door ieder de HEER geprezen worden. Prijs de HEER mijn ziel.

Wereldbeeld.
Psalm 104 is indrukwekkend. Meer dan inspirerend voor een themazondag over duurzaamheid. Maar misschien denk je tegelijk ook: snapt Psalm 104 het wel helemaal goed? Het lied zegt dat God de aarde op pijlers heeft vastgezet en daarom nooit wankelt (Psalm 104:5). Zo’n wereldbeeld komt op ons vreemd over. En dat heel de schepping zo’n harmonieus geheel is zoals Psalm 104 het voorstelt; is dat zo? Wij weten en zien van chaos en toeval, krachten die ons bestaan bedreigen. Kun je Psalm 104 vandaag wel zingen?

Natuurlijk is er verschil tussen de tijd van toen (Psalm 104) en onze tijd in hoe je tegen de wereld aankijkt. De vraag is wat Psalm 104 wil zeggen. In die tijd werden natuurkrachten (zon) als goden vereerd, kon de natuur deel uitmaken van het goddelijke. Niet vreemd als je zo afhankelijk bent van die levenskracht. Voor onweer was je doodsbang. Ook niet vreemd. Misschien heb je zelf wel eens een onweersbui meegemaakt terwijl je niet kon schuilen. Zo’n ervaring vergeet je nooit weer. Psalm 104 belijdt het geloof van Israël. Wat je om je heen ziet kan heel indrukwekkend zijn. Maar Een is God. Dat is onze HEER (Psalm 100). Schepper van alles wat je ziet en niet kunt zien. Een die het vasthoudt en ervoor zorgt. Zo is Psalm 104 bedoeld.

En die vaste orde? Wij zien de wereld niet als vaststaand op pijlers. Tegelijk hebben ook wij oog voor opvallende constanten. Een van de argumenten voor het bestaan van God is het zogenaamde fine-tuning argument.[i] Als bepaalde natuurconstanten en begincondities ook maar heel minimaal anders waren geweest zou er geen kosmos zijn ontstaan die geschikt is voor leven. Noem dat een ‘pijler’ van ons bestaan. Kortom: zet een Bijbels getuigenis (als Psalm 104) niet weg. Probeer daarentegen te bedenken wat er gezegd wordt en wat dat betekent.

Psalm 102.
Trouwens: de gedachte dat men toen nogal naïef was (wereldbeeld) zegt ook iets van onszelf. Lees bijvoorbeeld eens Psalm 102, pal voor de liederen Psalm 103 en 104. In dat lied gaat het ook over Gods schepping en Gods zorg. Maar de toon van Psalm 102 is heel anders. Waar Psalm 104 spreekt over water en land dat compleet is balans is, is Psalm 102 juist geschreven als een lied dat gezongen of gebeden werd in tijden van grote droogte.[ii] En waar Psalm 104 zegt dat door de stevige pilaren de wereld altijd blijft bestaan, belijdt Psalm 102:

Vóór alle tijden hebt U de aarde gegrondvest,
de hemel is het werk van uw handen.
Zij zullen vergaan, maar U houdt stand,
zij zullen als kleren verslijten
U verwisselt ze als een gewaad en zij verdwijnen,
maar U blijft dezelfde, uw jaren nemen geen einde
(Psalm 102:26-28).

De gelovigen uit die tijd waren niet gek. Ze belijden: God is groot. Zo begint het lied. Met glans en glorie is God bekleed – gehuld in een mantel van licht (cf. 1 Timoteüs 6:16, Hebreeën 1:3). Waar Hij aan begint dat gaat door. In zijn schepping maar ook veel verder dan dat. In de nieuwe schepping die begint in wie in Jezus gelooft (Galaten 6:15). Die overtuiging klinkt in de Psalmen.

2         Adem van God.
Op welke manier heeft Psalm 104 betrekking op ons? Juist dat alles zo in balans is in dit lied, is te lezen als een aanklacht. Want hoe ziet deze balans eruit in onze tijd en onze samenleving? Ons land is zo vervuild dat laatst het advies werd gegeven geen hobbyeieren te eten. Afgelopen week – 5 mei, Bevrijdingsdag – was het voor Nederland Overshoot Day. Dat wil zeggen dat wij door de grondstoffen heen zijn die de aarde in een jaar tijd kan produceren. In toenemende mate wordt het lastiger om de watervoorziening – vooral water vasthouden – op orde te houden. De diversiteit van de natuur wordt in Psalm 104 gezien als een uiting van Gods wijsheid. Wat zegt het dat de biodiversiteit bij ons verdwijnt? Ondanks inspanning is de aarde nu al bijna structureel 1,5 graad warmer in vergelijking met de tijd voor de industrialisering.

Lees Psalm 104 gerust door de bril van onze wereld. Oppervlakkig gezien kun je het lied lezen als een enthousiast reisverslag van iemand die zo onder de indruk is van de schoonheid van Gods schepping dat hij voor het gemak de rotzooi, milieurampen en disbalans voor een moment vergeet. Maar het past niet bij de Bijbel om de ogen te sluiten voor de werkelijkheid.

Halt.
Psalm 104 eindigt dreigend. Je kunt eerder stoppen met lezen. Dan ben je van dat probleem af. Maar dan doe je het lied geen recht.[iii] Zondaren zullen van de aarde verdwijnen, zegt Psalm 104. Waar komen die zondaren ineens vandaan in dit mooie lied? Wie zijn die zondaren denk je? Zijn dat mensen die niet in God geloven? Zo wordt het door sommige gelovigen wel eens gezegd. Dat is wel zo makkelijk want dan ben jij er (als gelovige) vanaf. Maar het staat er niet. Zouden die ‘zondaren’ niet zijn waar het in Psalm 103 en 104 over gaat? Het gaat over Gods goedheid en de balans die de Schepper en Onderhouder in zijn schepping heeft gelegd. Zonde is de disbalans die wij vandaag zien. Creëren.

Juist door dit scherpe eind van Psalm 104 komt het lied als een boemerang in je eigen leven terug. Psalm 104 lijkt wel wat op een prachtige natuurfilm van de bekende David Attenborough (zijn nieuwste film gaat over de oceaan). Net als in Psalm 104 vergaap je je aan de schoonheid van Gods schepping. Maar als je dit aantast verlies je veel, zo niet alles. Psalm 104 zegt: waar sta jij ten opzichte van de Schepper en Redder? Wat is jouw plek in het geheel van deze liederen? Wat betekent het om Jezus te kennen en te volgen? Welke macht heeft het in jouw leven voor het zeggen? De macht van de groei (meer)? Je welvaart? Is jouw belijdenis ‘je mag toch genieten’?

Schepper Geest.
Eerder in de preek ging het erover dat Psalm 103 en 104 als eenheid betrekking hebben op Golgota en Pasen. Jezus overwint alle krachten. Jezus is Heer. Psalm 104 krijgt ook als vanzelfsprekend bij Pinksteren een plek:

Zend uw Adem (Geest) en zij worden geschapen,
Zo geeft U de aarde een nieuw gelaat
(Psalm 104:30).

Gods Adem, zijn Geest, brengt tot leven. Geeft een nieuw elan. Een nieuw gelaat. Een ‘smoel’ zouden wij zeggen. Zodat het om aan te zien is. Duurzaamheidszondag laat je allereerst bidden: kom, Schepper Geest! Het gebed om vernieuwing van ons denken. Ons leven. Dat we niet verslappen in aandacht voor Gods schepping, ook niet in tijden die onzeker zijn. Dat we bidden om blijvende politieke en maatschappelijk goede wil en inzet.

Doe mee.
Die ondertussen wat je hand vindt om te doen. We zijn begonnen met voorbeelden uit de gemeente. Wat neem jij daarvan mee?

Het lied ‘Laat ons kijken naar de aarde’ (Schrijvers voor gerechtigheid) heeft oog voor Gods trouw. Ook in onze verworden wereld. Dat biedt perspectief. En dat zal voor ieder wat anders zijn. De een heeft veel (mogelijkheden) gekregen de ander minder. Als je een tuin hebt kun je de tegels eruit halen en er groen voor in de plek leggen. Wie de gelegenheid heeft kan een regenwaterput en infiltratiesysteem laten aanleggen. Bij onze zuiderburen, de Belgen, is dat verplicht bij nieuw- of verbouw. Je kunt in de Biesbosch meelopen met de dag van de biodiversiteit. Beweeg mee. Kom op Adem.

Wees gezegend in de geest van Psalm 104. De Geest van God.
Leef zo tot zegen in Jezus’ verloste wereld.

===============================

[i] Zie hoofdstuk 3 Op de rand van een scheermes in het boek En dus bestaat God (2015) van Emanuel Rutten en Jeroen de Ridder.
[ii] Zie Na ons de zondvloed. Oudjaarspreek Psalm 102.
[iii] Zie ook De kerk kan niet zonder wraakpsalmen. Artikel 2012 Nederlands Dagblad.

Liturgie

Welkom en afkondigingen kerkenraad

Votum en groet als volgt

Voorganger: Onze hulp is in de naam van de Heer
Gemeente: Die hemel en aarde gemaakt heeft
Voorganger: Die trouw houdt tot in eeuwigheid
Gemeente: en niet laat varen het werk van zijn handen

Groet (predikant)
Amen (hardop uitspreken, allen)

DNP Psalm 146: 1 en 3

GK 176b Wij kiezen voor de vrijheid (Tien Geboden)

Gebed

Kinderen naar voren
Zie de zon, zie de maan (kinderlied)
Kinderen naar kring als kinderen terugkomen laten ze nog wat zien.

Zorgen voor Gods schepping. Hoe doe je dat? Verhalen uit de gemeente
Laat ons kijken naar de aarde door de ogen van de Maker (Schrijvers voor gerechtigheid).

Lezen Psalm 104 Prijs de HEER mijn ziel….
Verkondiging van het evangelie

Maak ons hart onrustig (opw. 805)
Hij is Heer. Heel de schepping geeft U eer (belijdenis, naar Psalm 104), staand zingen

Dankgebed en voorbede

Kinderen komen terug en laten zien wat ze hebben gedaan in kinderkring met het thema

Collecte

LB 978 alle verzen (Aan U behoort, O Heer der Heren)

Zegen
Amen (zingen, GK)

Verdere ontmoeting