Kerk in een post-truth samenleving

De synode van de GKv heeft moedig gehandeld door te besluiten in het m/v-ambt-dossier. De hete aardappel is niet doorgeschoven. Vervolgens komen tal van reacties los. Dat varieert van het wijzen op de vrede van Christus tot aan de oproep de kerk te verlaten. Ik vraag me af welke zin deze reacties hebben als niet eerst duidelijk wordt in welk vaarwater het schip van de kerk zich bevindt.

Ervaring
Om daar goed zicht op te krijgen moet allereerst een hindernis omzeild worden. Deze hindernis is zo lastig dat het gesprek meestal verzandt als je daarbij ook maar in de buurt komt. Je ziet die hindernis als je kijkt naar de motivatie van het besluit om vrouwen toe te laten tot de ambten. De synode spreekt vooral over Bijbelse gronden. Dagblad Trouw verwelkomde het besluit als volgt: ‘de vrijgemaakten kiezen voor een benadering die mensen tot hun recht laat komen’ (Trouw, 20 juni). Over dit verschil gaat het veel in het gesprek. Geven we toe aan de tijdgeest van zelfontplooiing of zijn we even Schriftuurlijk als altijd?

Maar het schip van de kerk verzandt in dit onmogelijke gesprek. Want in de werkelijkheid lopen deze dingen niet alleen dwars door elkaar heen. Belangrijker is dat het omslagpunt ergens anders op vastzit. De ervaring, de geleefde werkelijkheid waarin christenen leven, geloven en Bijbel lezen heeft een grotere plek gekregen dan eerder het geval was. Daardoor verschuift ook het denken over de positie van de vrouw in de kerk. Je ziet hoe vrouwen functioneren in allerlei functies. Je merkt hoe goed het is om met teams van mannen en vrouwen te werken. Het staat raar als een stoet van alleen maar mannen de kerk in marcheert. Enzovoort. Deze ervaringen geven we woorden en maken onderdeel uit van het lezen van de Bijbel. De frame ‘Bijbels versus tijdgeest-gericht’ schiet tekort om dit omslagpunt te bespreken.

Bijbels stempel
Problematisch wordt het pas als het bovenstaande omslagpunt theologisch niet geduid wordt. Dan ontstaat de situatie dat de kerkelijke besluitvorming louter het gevolg is van kerkelijke ontwikkelingen. Achteraf komt er dan een stempel ‘Bijbels’ op bepaalde ontwikkelingen. Ter geruststelling van deze, tot verbazing of boosheid van gene. In het deputatenrapport ‘Samen dienen’ is deze gang van zaken helaas waarneembaar. Eerst constateert het rapport dat het onwenselijk is dat de praktijk zich ontwikkelt zonder Bijbelse (beleids)beslissingen. Vervolgens komt het rapport via Bijbellezing en de ambtsleer uit bij de ontwikkelingen zoals die zich in de praktijk voordoen. Wat tot zo’n tien jaar geleden nog gold als on-Bijbels heet vanaf nu ‘officieel’ Bijbels.

Ondertussen komt het onderliggende omslagpunt niet helder op tafel. Terwijl dat voor nu en de toekomst wel bepalend is. De vraag is hoe de kerk in dit zanderige vaarwater terecht is gekomen. En vooral of ze voldoende in huis heeft hierin op een geloofwaardige manier verder te komen – zonder opnieuw in oneigenlijke dilemma’s verstrikt te raken.

Post-truth
Te zeggen is dat je in een veranderende tijd leeft. Daartoe zullen christenen zich moeten verhouden. Er is wel eens opgemerkt dat alles wat in andere kerken gebeurt, in de GKv een keer of wat heftiger plaatsvindt. Naast nadelen heeft het daarom ook voordelen dat de GKv sterk schoksgewijs verandert. Zo wordt voor iedereen helder welke dilemma’s aan de orde zijn.

Het grootste risico is dat je denkt dat je het nu allemaal beter doet dan vroeger. Er wordt beweerd dat er nu in de kerken tenminste open en eerlijk gediscussieerd kan worden – en dat je ook nog eens van mening mag verschillen. Maar dat is een versimpeling van de werkelijkheid. Beter kun je zeggen dat het vaarwater veranderd is. Eerst was het modernisme redelijk dominant. Nogal precies bekend was wie God is en wat Hij in de Bijbel zegt. Nu speelt – naast de ervaring – de post-truthmentaliteit op. Men vraagt zich vandaag af hoe wij ooit, met zekerheid, kunnen zeggen wat Gods wil is. De Bijbel is immers zo dik. En God zo eindeloos groot. 

Iets van de post-truthgedachte hoor je in de synode-uitspraken dat wij elkaar niet mogen binden in exegese-verschillen. Maar vooral merk je deze mentaliteit in wat er leeft in de kerken. De ontwikkelingen daar wachten niet op synodes, boeken of rapporten. Ik denk aan die lesbienne die me zei ‘nu eens helemaal los van alle kerkelijke kaders te willen bestuderen wat de Bijbel zegt over homoseksualiteit’. Ik denk aan die gescheiden broeder die na een trouwdienst aan me kwijt wilde dat hij het stuitend vond het het formulier zegt dat God niet wil dat mensen uit elkaar gaan. Onzeker is of (en zo ja; wat) God iets ten opzichte van ons concrete leven te zeggen heeft.

Veranderen
Het punt is niet dat je als kerk in ander vaarwater terecht komt. God stuurt het schip van de kerk door de door Hem bedachte tijden. De spannende vraag is of je zélf verandert. De bovenstaande (praktijk)voorbeelden maken mij daar niet al te optimistisch over. Even zeker lijkt het niet-weten van vandaag als het wel-weten van gisteren. Werkelijk veranderen is moeilijk. Toch is het hard nodig. Want onze steeds meer van God afdwalende samenleving schreeuwt om een kerk die geloofwaardig over God weet te spreken.

Toegestuurd aan Nederlands Dagblad op 5 juli (niet geplaatst)

Zie mijn ‘Bijbelse’ vrouwelijke ambtsdragers. Gedachten bij het deputatenrapport (november 2016), ook te lezen in korte samenvatting.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s