Psalm 111 is enthousiast over wie God is en wat Hij doet. Wat betekent dit lied? Wat zegt het lied bij de start van een nieuw kabinet, als de polarisatie duidelijk zichtbaar wordt? Welke weg wijst de Heer? Een voorbeeldliturgie staat onderaan de preektekst.

Gemeente van de Heer

1 Ieder looft God.
Vorige week stond … hier. Ze gaf een getuigenis van de weg die God met haar is gegaan. Zo’n getuigenis sluit aan bij de Psalmen. Psalm 111 begint zo:

Halleluja!

Ik wil de HEER loven met heel mijn hart
in de grote kring van oprechten.

Je vormt met elkaar een kring van gelovigen. Een gemeente. Maar zo’n groep gumt de enkeling niet uit alsof je met elkaar een kleurloze massa bent. In de kring van gelovigen heeft ieder een plek. Je stapt naar voren en

looft de HEER in het midden van de gemeente. Dat kan op allerlei manieren. Door een getuigenis. Door bij te dragen in de muziek. Door ‘beam- of streamdienst’ te hebben. Koffie te schenken. Mee te zingen. Door er (bij) te zijn. Ieder draagt een steentje bij en zo wordt de naam van de Heer geprezen.

Daarom is ook het belangrijk, gemeente, om naar de kerk te komen. Dat doe je niet omdat er ergens in de hemel geturfd wordt hoe vaak je er wel of niet bent. Je komt hier om te beseffen dat God in de dood en opstanding van Jezus een nieuw begin maakt. Hoe ziet dat eruit? Wat betekent dat voor ons, voor jou en mij? Zo loven we de naam van de HEER. Het zet de toon voor de nieuwe week.

2 Gods geweldige werk.
Vandaag luisteren we, net als in de afgelopen weken, naar een Psalm. Psalm 111 vormt een eenheid met Psalm 112. Psalm 111 gaat over wie God is en wat Hij doet. En Psalm 112 is een weerspiegeling van Psalm 111. In dat lied gaat het over wie een gelovige is en wat hij/zij doet (dat lied komt DV volgende week zondagmiddag aan bod, in de gezamenlijke dienst met de CGK Zuidhoven).

Beide liederen gaan over ‘doen’, ‘werken’:

Machtig zijn de werken van de HEER…
Zijn daden hebben glans en glorie…
Hij toonde zijn volk de kracht van zijn daden…
Rechtvaardig en eerlijk is het werk van zijn handen
(Psalm 111: 2, 3, 6 en 7).

En zo gaat het in Psalm 112 ook over hoe een gelovige zich opstelt en gedraagt. ‘Geen woorden maar daden’ zeggen deze Psalmen. Is het ongemakkelijk dat het om ‘doen’ gaat? Bij het geloof staat toch ‘werken’ maar genade, goedheid en vergeving enzo centraal? Dat kun jij denken maar in de Bijbel zijn dit geen tegenstellingen. Zie Psalm 111:4 waarin het gaat over de wonderlijke dingen die God doet en dat Hij liefdevol en trouw is. God doet geweldige dingen omdat Hij geweldig is. En God is geweldig en daarom doet Hij schitterende dingen. God wil dat je daarbij stilstaat.

Vergelijk het met foto’s. Je hebt foto’s van de bruiloft. Of je doop of de doop van je je kind. Foto’s van een vakantie. Die zet je neer in je huis. Of je maakt een (digitaal) fotoalbum. Dan denk je terug aan die bijzondere momenten. Zo zegt God: kijk naar wat Ik doe. Naar wat Ik gedaan heb. Verdiep je daarin. Dan kom je onder de indruk van wie God is.

Maaltijd van de Heer.
In het bijzonder lijkt Psalm 111 te denken aan de bevrijding uit Egypte en alles wat God onderweg naar het beloofde land gaf. De gedenkdag (Psalm 111:4) om bij die bevrijding stil te staan is het feest van Pesach. Dan werd het lam geslacht. Ongedesemd brood gegeten. Gevierd: God bevrijdt van de slavernij en geeft goede, bevrijdende leefregels (Exodus 20:2vv).

In de christelijke gemeente denk je bij ‘gedenkdag’ aan het vieren van het heilig avondmaal.[i] Een bijzonder moment om je te realiseren dat God in Jezus zonde vergeeft en de dood overwint. Maar ook om je te realiseren hoe Hij dat heeft gedaan; door het nota bene zelf op zich te nemen in Jezus. Zo staan we stil bij wat Psalm 111 ‘de machtige daden van de HEER’ noemt. In dit verband vraag ik me het volgende af. Als gedenken belangrijk is, zou het dan niet goed zijn om veel vaker avondmaal te vieren? Nu kan die viering alleen al bijzonder zijn omdat we niet zo vaak avondmaal vieren. Dan kun je je zelfs druk gaan maken over bijzaken (gaat alles netjes, zit je haar goed als je naar voren loopt etc.). Maar avondmaal is bijzonder omdat het je stilzet bij hoe God is en handelt. Dat is de toon van Psalm 111. Kerken die altijd de maaltijd van de Heer (avondmaal) vieren als ze samenkomen hebben een wezenlijk punt te pakken. Gedenk. Geloof. Het is als een getuigenis maar dan niet van een gemeentelid maar van de Heer zelf. Hoe zien jullie dit, gemeente? Ik leg dit in jullie midden.

Denk aan God.
God is geweldig en doet geweldige dingen. Sta daarbij stil. In het verlengde van hoe we dat als gemeente van Jezus doen, kun je zo ook je eigen rituelen hebben om stil te staan bij wat de Heer doet. Als je doucht of in bad gaat; denk er dan eens aan dat je gedoopt bent. Je bent kopje onder gegaan in Jezus dood’ en opstanding (Romeinen 6). Gedenk je doop. Als je een boterham eet, denk dan eens aan Jezus’ woord dat hij het brood is dat leven geeft (Johannes 6). Herinner je wie jou leven geeft. Als je wandelt of fietst en je voelt de wind denk dan eens aan de kracht van de Geest. Vergeet niet wie je Krachtbron is.

3 Wijsheid gevraagd.
God is geweldig en doet geweldige dingen. Daarvan getuigt Psalm 111. En Gods werken hebben resultaat. Psalm 111 verwoordt dat aan het eind zo:

Het begin van wijsheid is ontzag voor de HEER,
leven naar zijn regels getuigt van goed inzicht
(Psalm 111:10a en b).

In oudere vertalingen staat hier de uitdrukking ‘de vreze des HEREN’. Het gaat er niet om dat je bang bent voor God. Wat hier gezegd wordt ligt in lijn van heel Psalm 111. Sta stil bij Gods machtige daden en dan kom je onder de indruk. God is God. Hij is niet je beste vriendje om de hoek. God is de Almachtige die in Jezus je Vader is. Zijn aanwijzingen zijn zo goed dat je, als je daarin leeft, wijs wordt. Wijs betekent hier dat je door ervaring met God en zijn aanwijzingen goed leeft.

Nieuw kabinet.
Bij het slot van deze Psalm wil ik stilstaan nu we in de afgelopen week een nieuw kabinet hebben gekregen. Straks bidden we voor ieder die vanaf nu een bijzondere verantwoordelijkheid heeft. Dat God die mensen zo met zijn Geest vervult dat de overheid in woord en daad dienares van God is.

En dan is er ook die vraag: wat betekent dit kabinet voor ons als gemeente? Uit de mond van sommigen die dit kabinet (mede) dragen klinkt harde taal. Taal die bepaalde groepen uitsluit. Provocerende, sarcastische of ronduit hatelijke taal. En er is de weigering om op iets terug te komen, ook al weet je dat het anderen kwetst. Wat betekent dit? Wat is wijsheid om hiermee om te gaan?

Deze week begon het kabinet. Het debat over de regeringsverklaring ontspoorde in veel opzichten. Dit gaat om meer dan taal of woorden. Het raakt aan de onderlinge verhouding die we met elkaar hebben. Wat betekent dit voor de toekomst? Voor jou en mij? Zorgwekkend.

Experiment.
Het is verleidelijk om aan enkele mensen en/of enkele partijen te denken. Maar dat is te eenvoudig.

Psalm 111 leert je om anders te kijken. Al decennia is het zo dat wij in ons werelddeel met een gerust hart God en zijn geboden achter ons laten. We leven Psalm 111 maar dan omgekeerd, zeg maar. Leven zonder God, leven zonder religie; sinds de tweede helft van de vorige eeuw zijn we vrolijk aan dat experiment begonnen. In alles uitgaan van jezelf.

Christelijke denkers waarschuwen al langer voor de gevolgen van dit experiment.[ii] Kunnen mensen werkelijk zonder hogere Macht; is geloof niet gewoon goed voor jezelf en voor een samenleving? Wat gebeurt er op de langere termijn als je God vaarwel zegt? Maar wij maken ons niet druk om de gevolgen van het loslaten van God en zijn aanwijzingen. Wij kunnen dit. En komt het ter sprake dan wordt er wel eens gezegd: maar wij leven toch in de joods-christelijke traditie? Zo van: we hebben heel wat waardevolle bagage. Los van de vraag wat er nu eigenlijk met die traditie wordt bedoeld; een traditie is niet los verkrijgbaar. Zonder de kern, het geloof in God, raak je vroeg of laat kwijt waar het om gaat. Dan kan traditie zelfs een lege huls worden waarmee je, als het nodig is, anderen om de oren kunt slaan (‘onze cultuur’). Zonder God willen we leven? Dan zal samenleven steeds moeilijker worden. Dat komt onder druk te staan. Dat merken we.

Om het met de Psalmen te zeggen: als je Psalm 111 niet in de praktijk brengt (God eren en zijn aanwijzingen volgen) kom je aan Psalm 112 (het goede leven) niet toe.

Leven met Jezus.
Luister naar Psalm 111. Dat lied spreekt helder. Wenkend. Dat lied verbindt het aan elkaar: wie God is, wat God doet en wat God zegt (wetten, leefregels) voor het goede (samen)leven. Wat ontzettend mooi.

En nee, dan gaat het echt niet om ‘wetjes’ of ‘regeltjes’ waaraan jij je moet houden om in de hemel te komen. Zo spreekt het Oude Testament nooit (zie Psalm 111 en 119). En lees anders de brief van de vrijheid, Galaten, waar helder wordt de wet alleen een plek heeft Gods verlossingsweg in Jezus.[iii] God wijst je de goede weg. In Jezus is Hij de Weg (Johannes 14:6).

Gemeente, Psalm 111 houd je vandaag bij de les. Naast je gebed voor de overheid is het zaak, zo leert onze tijd ons, om hoog op te geven van God. Het lied brengt je terug naar Psalm 134 waar we twee weken geleden naar luisterden; zegen Gods naam![iv]

Dat is de tegenbeweging die het hardst nodig is in onze samenleving. Beginnen bij Hem die – ook al denken wij Hem af te kunnen schaffen – ons Begin en Einde is.

En het komt erop aan, gemeente, dat je laat zien dat het volgen van Jezus het goede betekent. Dat wordt met wijsheid van Psalm 111 (uitlopend in Psalm 112) bedoeld. Het gaat er niet om dat je het slimste meisje van de klas bent. Het gaat om jouw en mijn leven van elke dag. Dat je niet meedoet met de mentaliteit ‘ik eerst’, ‘wij eerst’. Ga in Gods ruimte staan. Doe dat, gemeente, op de plek waar God jou roept. Het goede voor alle mensen. In woorden en daden. Eerlijkheid – ook in het aangeven van grenzen, als we er in onze samenleving tegenaan lopen dat niet alles kan en sommige dingen misschien anders moeten.

In het bijzonder denk ik hierbij aan onze islamitische medegelovigen die, net als wij christenen, een minderheid vormen in onze samenleving. Wat zijn onze onderlinge contacten belangrijk. Goed, gemeente, dat jullie die contacten hebben en onderhouden.

Hoe bizar is het, bijvoorbeeld, dat het debat over het dragen van een hoofddoek gaat. Ik bedoel dit: tegenwoordig ben je een soort van hipster als je naar het klooster gaat voor een retraite. De katholieke nonnen daar die een hoofddoek hebben krijgen – terecht – alle respect. En dan is een islamitische gelovige met een de hoofddoek onderwerp van gesprek? Wat een zielige bekrompenheid. Laat, gemeente, Jezus zien. Die de mens aankijkt. Die het hart ziet. Die liefheeft en recht doet.

Geest van hierboven.
Ik rond de preek af. Aan het einde van de eredienst zingen we Liedboek 675: Geest van hierboven, leer ons geloven, liefhebben door uw kracht.

Gods Geest is de Geest van wijsheid (Psalm 111). Ons land heeft een nieuwe g/Geest nodig. Zoveel is duidelijk. Jij hebt die Geest nodig. Elke dag opnieuw. Daartoe is … zonet gedoopt. Kopje onder in Gods werkelijkheid. Ontvang die Geest, gemeente. Wees gezegend en zegen Gods naam. En leef tot een zegen voor al die mensen die God op jou pad plaatst.

=======================

[i] Zie preek Matteüs 26:17-35 Bij de koning aan tafel; over het verband tussen Exodus, Pesach en de eucharistie of maaltijd van de Heer.
[ii] Zie De effecten van universeel ongeloof op de lange termijn in hoofdstuk 4 van het boek God bewijzen (2015) van Stefan Paas en Rik Peels. In dit verband: opvallend dat een van de meest bekende atheïsten, Richard Dawkins, zegt dat het – vanwege het verval van moraal in de maatschappij – een slecht idee is om religie te beëindigen (The Times, 2019).
[iii] Zie inleiding op prekenserie Galaten.
[iv] Zie preek Zegen van de HEER. Psalm 134.

Voorbeeldliturgie

Welkom

Votum (GK) en
Groet
DNP Psalm 65:1 en 2 Vanuit de stilte

Gods geboden (zie preektekst Psalm 111)
GK 145:1a 2v 3m en 4a Heer onze God (bewerking Psalm 8)

Bediening heilige doop aan …..
Water van de doop (Sela)
Gebed

Kindermoment
Kinderlied ‘Lees je Bijbel’
Kinderen naar kring

Lezen Psalm 111 Halelluja! Ik wil de HEER loven….
DNP Psalm 111:1 en 4
Verkondiging van het evangelie
Wij blijven geloven E&R II nr 439/Hemelhoog 367

Toespraak over de Alphacursus door ….

Dankgebed en voorbede

Kinderen komen terug en collecte

LB 675:1 en 2 Geest van hierboven

Zegen
Amen (GK)

Felicitaties en verdere ontmoeting

=== einde ====