We hebben in de zomer gezamenlijke middagdiensten met de CGK Zuidhoven. We gaan verder waar we gebleven waren (met het oog op de CGK ook in de preek een korte update): Handelingen 4. De apostelen worden voor het blok gezet. Wat nu?

1         Een levende ‘brief’.
Een van de grootste christelijke denkers is Origines (185-253/254). In 248 schreef hij een boek Tegen Celsus.[i] In dat boek verdedigde hij het christelijke geloof. Er gingen in die tijd namelijk allerlei geruchten en bezwaren rond ten opzichte van het geloof. Kon iemand met het (denk)vermogen als Origines daar niet eens op ingaan? Laten zien dat het redelijk en goed is om te geloven in Jezus.

Geloof verdedigen?
Origines gaat ervoor zitten. Hij schrijft een boek dat van grote invloed is geweest op het christelijke denken. Bijvoorbeeld als het erom gaat je geloof te verdedigen. Ook vandaag is dit boek van belang omdat christenen worden bevraagd.[ii] Origines begint zijn boek opvallend. Hij stelt een belangrijke vraag – een die je misschien over het hoofd ziet. Origines vraagt zich af of het geloof zich eigenlijk wel verdedigen laat. De christelijke apologeet begint bij onze Heer Jezus zelf. Toen Jezus voor het gerecht kwam te staan en allerlei valse aanklachten te horen kreeg zweeg Jezus. Hij deed zijn mond niet open (Jesaja 53:7, Handelingen 8:32). Had hij zich verdedigd dan waren de aanklachten vervallen. Jezus had zijn leven kunnen redden. Maar hij wil zijn leven geven om het onze te redden. Origines trekt daar de conclusie uit dat een christen het geloof allereerst te verdedigen heeft in een goede manier van leven. Je bent een ‘leesbare brief’ (2 Korintiërs 3:3). Zo wordt Gods naam geprezen.

2         Uitstraling.
Handelingen 4 gaat over die ‘leesbare brief’. Dit is de situatie. De geestelijke leiders worden geconfronteerd met het getuigenis van de apostelen. Ze hebben een groot wonder verricht. Iemand die veertig jaar verlamd was, loopt en springt rond. Dit wonder was gebeurd in Jezus’ naam – de naam die als goed nieuws bekend wordt gemaakt aan allen die toestromen (Handelingen 3).[iii] De apostelen Petrus en Johannes worden opgepakt. Want de leiders dachten juist van Jezus af te zijn. Ze willen niet meer van hem horen. De apostelen worden geïntimideerd. Een nachtje opgesloten. Voor de eerbiedwaardige leiders gebracht. Ze zou er zweethanden van krijgen. Zoveel hoogwaardigheidsbekleders. Zoveel knappe koppen. Zoveel macht.

In Jezus’ gezelschap.
Maar Petrus draait de rollen om. In navolging van zijn Heer (Lucas 24:44 en 45) legt hij de Schrift zo uit dat duidelijk wordt dat Golgota en Pasen Gods bevrijdende werk is. Alleen Jezus’ naam redt (Handelingen 4:12).[iv] De reactie van de geestelijke leiders is veelzeggend:

Toen de leden van het Sanhedrin zagen hoe vrijmoedig Petrus en Johannes optraden en begrepen dat het gewone, ongeletterde mensen waren, stonden ze verbaasd, en ze realiseerden zich dat beiden in Jezus’ gezelschap hadden verkeerd
(Handelingen 4:13).

Zie zien en ervaren een kracht die ze niet kennen. En ze verbinden dat aan Jezus – Jezus waar ze vanaf dachten te zijn.

Dit is wat Origines bedoelt met een geloof dat zich allereerst ‘verdedigt’ in het leven. Dit is wat Paulus bedoelt met die ‘leesbare brief’ die je als christen bent. Dat gaat niet allereest om woorden of daden. Maar om een houding. Een bewustzijn. De uitstraling van Jezus. Jezus leeft en wie gedoopt is leeft uit en in hem. De vrijmoedigheid (Handelingen 4:13) is meer dan taal en teken. Die ligt ten grondslag aan wat Petrus zegt en doet. Wat is dit een bevrijdend en motiverend gebeuren.

Voor alle duidelijkheid: dit stukje zegt niet dat leren, studeren en begrijpen niet belangrijk zijn. Sommige christenen zijn beducht voor dat soort dingen. ‘De Geest moet het doen’ is dan het argument. Alsof de Geest niet net zo goed je hersens gebruikt. De Geest werkt op zijn manier – door wie in Jezus gelooft. Hij neemt in dienst wie Hij wil. Bijvoorbeeld deze ongeletterde apostelen Petrus en Johannes. Of kinderen tijdens het kindermoment. Even later in Handelingen tapt de Geest uit een ander vaatje. De Farizeeër Saulus is doorkneed in de Schriften en een diepdenker. Paulus wordt door Jezus geroepen (Handelingen 9). De Geest gebruikt Paulus en zijn denkkracht. Denk bijvoorbeeld aan zijn brief aan de Galaten. Hoe vernieuwend en gedurfd is zijn Bijbeluitleg![v] Paulus is tot op vandaag bepalend voor ons begrijpen van de Schriften.

Kort gezegd: de Geest neemt het voortouw en/maar zet de Geest niet tegenover het verstand. Denk aan het grote gebod: heb de HEER je God lief met heel je hart, heel je ziel en heel je verstand (Matteüs 22:37). Dit is blijvend relevant. In onze tijd speelt gevoel of intuïtie een grote rol. Ook in de kerk. ‘Het voelt (niet) goed’ is een belangrijk argument. Het zal zo zijn dat iets wel/niet goed voelt maar daarmee is niet alles gezegd. Blijf nadenken en studeren. Heb de Heer lief met alles wat je krijgt en laat je zo leiden door de Geest

Het gaat om de uitstraling. De geestelijke leiders zien Jezus in zijn discipelen.

Spiegel dan jezelf eens aan dit Bijbelgedeelte. Welke indruk maak jij? Hoe kom jij over op anderen? Kan men iets van Jezus in jou zien? Jezus was toen dezelfde als dat hij nu is (Hebreeën 13:8). Laat hem door zijn Geest in je werken.

3         Het spoor van de Geest.
Er staat dat men zich realiseert dat de apostelen in Jezus’ gezelschap hadden verkeerd. Zo word je blik op Jezus gericht. De verwondering over het vrijmoedige optreden van de apostelen doet denken aan het onverwachte optreden van Jezus zelf. Niet alleen als volwassene zegt en doet Jezus dingen die grote indruk maken (Matteüs 7:27&28, 9:33). In zijn eerste boek (evangelie) schrijft Lucas over de twaalfjarige Jezus in de tempel. Te midden van de leraren luistert Jezus en stelt hij allerlei vragen. Lucas noteert:

Allen die Hem (Jezus) hoorden stonden versteld van zijn inzicht en antwoorden
(Lucas 2:47).

Zoals men versteld stond van Jezus zo staat men hier verbaasd over zijn discipelen. Dit past niet in hun kader. Hoe zijn ze zo vrijmoedig als ze geïntimideerd en bedreigd worden?

Een van de argumenten voor de echtheid van Jezus opstanding is dit optreden van de apostelen.[vi] Hoe kan het dat een klein, onbeduidend en ongeletterd groepje mensen een beweging op de been brengt die tot op vandaag leeft en inspireert? Hoe kan het dat men niet bang was voor de (doods)bedreigingen van de toenmalige machthebbers (cf. Handelingen 5:33)? De meest aannemelijke verklaring: als Jezus de afzichtelijke slavendood ondergaat op Golgota en lééft; wat heb je dan nog te verliezen? Wie kan jou wat maken?

In het optreden van de apostelen wordt duidelijk dat de Geest van God bezig is een nieuwe bladzijde open te slaan. Jezus is vervuld van die Geest (Lucas 4:18).[vii] Na Pinksteren is die ‘bezielende kracht’ aanwezig in zijn volgelingen (Handelingen 4:8). Zo maakt de Drie-ene God naam. Zijn evangelie heeft ook ons bereikt. Leef dat evangelie en laat je gebruiken in zijn dienst.

Geweten.
Er gebeurt nog iets interessants. De leiders zien Jezus aan het werk. Ze kunnen het wonder dat gebeurd is niet ontkennen. Het enige dat rest: hun macht inzetten. Domweg verbieden die boel. Het werkt slecht (Handelingen 6:7). Ze ontmaskeren zichzelf.

Hoe hierop te reageren? Je moet luisteren naar degenen die over je gesteld zijn toch (zie vijfde gebod)? Misschien ben je gezagsgetrouw opgevoed. En ja: de Bijbel leert ontzag te hebben voor leiders, te bidden voor de overheid (in die tijd een heel wat lastigere opdracht dan doorgaans bij ons het geval is!).

Toch kiest Petrus hier een andere weg. Hij staat voor rechters en vraagt hen om te oordelen (!) of het verantwoord is wel naar hen te luisteren en niet naar God. Dit is de grond van de vrijmoedigheid van de apostelen. Zij laten zich niet tegenhouden door deze leiders. Zij staan voor Gods weg in Jezus en willen Hem boven alles gehoorzamen.

Dit is een belangrijk moment. In de loop van de geschiedenis is dit van belang geweest. Je verzetten tegen een vreemde mogendheid (WOII, onderduikers helpen). Het melden als mensen over de schreef gaan – ook in de kerk. Vandaag kun je denken aan de aanscherping van de asielwetten in Nederland: het strafbaar stellen van illegaliteit en het hulp bieden aan wie hier illegaal is.[viii] Daar gaat dreiging vanuit. Misschien kijk je nu wel uit of denk je twee keer na om iemand te helpen die in nood zit. Bedenk dat je niet voor het eerst in die situatie zit. Handelingen 4 leert je verder te kijken. Wie heb je te gehoorzamen? Let erop dat je met een zuiver geweten leeft. En heb een open hart voor wie jouw hulp nodig heeft.

Ik rond de preek af. De vrijheid en vrijmoedigheid van het evangelie vinden hun weg in Gods wereld. Jezus leeft en wij met hem. Volg hem en heb in hem de ander lief.

====================================

[i] In de preek op Goede Vrijdag kwam dit boek ook al even ter sprake. Zie Leidsman ten leven. Preek Goede Vrijdag.
[ii] Zie Apologetiek als teken van hoop. Artikel in OnderWeg.
[iii] Zie preek Handelingen 3.
[iv] Zie preek Handelingen 4:12.
[v] Zie inleiding prekenserie Galaten.
[vi] Zie apologetische preek op Pasen over Matteüs 27 en 28.
[vii] Zie preek De gezalfde van de Heer. Preek Lucas 4.
[viii] Zie preek Wijsheid in een gepolariseerde samenleving. Preek Psalm 111.

Liturgie

Welkom

Votum en groet

Liedboek Psalm 96:1, 2 en 3 Zing voor de Heer

Gebed

Lezing Handelingen 4:13-22 Toen de leden… (voorlezer: de situatie kort toelichten. Dit komt in de preek overigens ook aan bod. Het kan dus echt kort)

Liedboek Psalm 96:5 en 7 Zeg tot de volken

Verkondiging van het evangelie

GK 165 Machtig God sterke rots

Geloofsbelijdenis:

GK 123:1 ‘k Geloof in God de Vader

Artikelen over Gods zoon (voorganger leest)

GK 123:5 ‘k geloof in God de Heilige Geest

Dankgebed en voorbede

Collecte

Liedboek 146c: 1 en 7 Alles wat adem heeft

Zegen

Amen (GK, gezongen)

Verdere ontmoeting