In de lijdens- of veertigdagentijd luisteren we naar Johannes. Jezus wordt het lam van God genoemd. Het lam van God dat de zonde van de wereld wegneemt. Wat betekent dat?

Gemeente van de Heer

Het lam van God.
Daar is het lam van God, dat de zonde van de wereld wegneemt
(Johannes 1:29).

Daar is het lam van God
(Johannes 1:36).

Johannes de Doper wordt afgebeeld als iemand die wijst. Aanwijst. Hij wijst het lam aan. Het lam van God. Het lam dat de zonde van de wereld wegneemt.

Deze korte zinnetjes van Johannes hebben door de loop van de eeuwen een wezenlijke plek ingenomen. Ze doen dat nog steeds. Denk aan de liturgie (Agnus Dei). Muziek (Requiem). Kunst (Lam Gods te Gent). Het geloof dat er vergeving en verzoening van zonde is. De basis van het heilig avondmaal. Zonde is de niet langer de baas maar Jezus is Heer.

Heb je wroeging? Ga je onder je fouten door? Ja, wat kun je foute keuzes hebben gemaakt of maken. Misschien ben je je daar (nog) niet eens van bewust maar sit lam draagt ook jouw zonde. Maar kijk. Kijk naar het lam dat jouw leven in dienst stelt van Gods koninkrijk. Een nieuw leven in zijn naam.

Vijf betekenissen
Waar is aan te denken als het gaat over lam van God of het lam van God dat de zonde van de wereld wegneemt? Johannes schrijft een bijzonder evangelie. Een evangelie dat echt andere accenten zet dan Matteüs, Marcus en Lucas doen. Die evangelisten vermelden bijvoorbeeld deze uitspraak van Johannes de Doper niet. Wat wordt bedoeld met Jezus, het lam van God? Ik ga vijf dingen langs.

1  Overwinnaar van het kwaad.
De eerste betekenis van het lam van God is misschien het minst bekend. In joodse literatuur komt een lam voor dat, in de eindtijd, ten strijde trekt om het kwaad te overwinnen.[i] Dit lam staat symbool voor grote kracht. Het lam wordt een ram. Het laatste Bijbelboek portretteert Jezus op deze manier:

Ze (het beest en de zijnen) binden de strijd aan met het lam, maar het lam, de hoogste Heer en koning, zal hen overwinnen, samen met wie Hem toebehoren
(Openbaring 17:14).

Het lam als overwinnaar. Kijk, de eerste christenen gaan Jezus zien als het Paaslam (1 Korintiërs 5:7). Dat is zo ingeburgerd dat je bij het lam van God misschien gelijk aan dit lam denkt. Dat is niet verkeerd. Straks ga ik hier op in.

Maar bedenk hoe onverwacht Jezus’ sterven aan het kruis moet zijn geweest. Dat had niemand verwacht van de verlosser. Niet voor niets wijst Petrus Jezus terecht als hij over zijn lijden en sterven begint (laat staan het kruis). En Johannes zegt dat mensen zoveel moeite hebben met Jezus dat ze bij hem vandaan lopen (Johannes 6:66). Het lam als overwinnaar; dat kenden de mensen wel. Dat verwachten ze ook van Gods verlosser.

Het lam is hij die het kwaad overwint. Daarom zingen we vandaag ook Opwekking 520: Hemelse koning die het kwaad overwon. Dat doet Jezus nota bene door te sterven op Golgota. Johannes ziet het vernederende en vervloekte Golgota als verhoging (Johannes 3:13, 12:32)![ii] Dat is ongekend. De wereld op z’n kop. Jezus maakt werkelijk alles nieuw. Hij is het lam van God.

Gemeente: trek met Jezus ten strijde. Niet met het zwaard of harde woorden. Maar vecht in zijn kracht tegen wat niet deugt, te beginnen in je eigen leven.

2  Lijdende dienaar.
Met Gods lam als Gods lijdende dienaar komen we op bekend(er) terrein. Na Pinksteren is de Ethiopische minister van Financiën God op zijn terugreis. Hij heeft God aanbeden in de tempel van Jeruzalem. Hij kocht een souvenir; de boekrollen van Jesaja. Hij leest eruit maar begrijpt niet wat er staat:

Als een schaap werd hij naar de slacht geleid;
als een lam dat stil is voor zijn scheerders…
Hij werd vernederd en Hem werd geen recht gedaan
(Handelingen 8:32 en 33, Jesaja 53:7).[iii]

Wie is dit lam? Filippus legt deze minister uit dat Jezus dit lam is. Jezus is de schat van allergrootste waarde. De Ethiopiër komt tot geloof en laat zich dopen.

Genezing
Indertijd dacht men niet aan een of twee verzen maar aan het hele gedeelte. Jesaja zegt dit over Gods lijdende dienaar, het ‘lam’:

Om onze zonden werd hij doorboord,
om onze wandaden gebroken.
De straf die hij onderging bracht ons vrede
zijn striemen brachten ons genezing
(Jesaja 53:5).

Daarom is dit lam van God niet zomaar een lam. Hij is het lam dat de zonde van de wereld wegneemt. Petrus heeft deze profetie van Jesaja’s in beeld:

Hij (Christus) heeft onze zonden gedragen met zijn lichaam aan het kruishout, opdat wij, dood voor de zonde, rechtvaardig zouden leven. Door zijn striemen bent u genezen
(1 Petrus 2:24).[iv]

Dit zegt Petrus tegen slaven. Slaven die ervan langs kregen (striemen). Zie je dit? Als jij gebutst in het leven staat door pijn of verdriet dringt het tot je door wie Jezus als lam is. God zit niet ergens hoog en droog op een troon. Het Woord dat God is is mens geworden (Johannes 1:1-18). En als mens een lam. Het gebutste lam. Vol striemen. Gewond. Die naast je staat. Die je nooit alleen laat. Die je voorgaat en moed geeft. Elke dag opnieuw. Een leven lang. Hij is werkelijk het lam van God dat de zonde van de wereld wegneemt.[v]

3  Het Paaslam.
Nu de meeste bekende betekenis van Jezus als lam. Paulus zegt:

ons pesachlam, Christus, is geslacht
(1 Korintiërs 5:7).

Als dit zo vroeg na Jezus’ dood en opstanding haast tussen neus en lippen door gezegd wordt, kun je ervan uit gaan dat de overtuiging dat Jezus het Paaslam is onder christenen algemeen bekend en aanvaard was. Maar hoe neemt dit lam de zonde van de wereld weg? Het Paaslam nam geen zonde weg. Dat lam hoort bij het verhaal van uitredding uit de slavernij (Exodus 12). Het bloed van het lam dat op de deurposten werd gestreken is levensreddend. Dat bloed zorgt ervoor dat Gods oordeel wel de boze (Farao) treft maar aan Gods volk voorbij gaat. Zo zegt het Nieuwe Testament dat het bloed van het lam Jezus vergeeft, reinigt en bevrijdt (o.a. Matteüs 26:28, Hebreeën). Je mag het lam en zijn bloed blijkbaar in elkaars verlengde zien.

Het is volbracht
Het evangelie van Johannes gaat zeker over dit Paaslam. Johannes noteer dat Jezus’ beenderen na zijn dood niet gebroken worden en hij verwijst dan naar het Paaslam (Johannes 19:36, Exodus 12:46). Belangrijker is wat Johannes zegt over de dag waarop Jezus sterft. Johannes noteert een ander moment dan de andere drie evangelisten. En dat heeft alles met Jezus als lam te maken. Volgens Johannes sterft Jezus op de voorbereidingsdag van Pasen (Johannes 19:14). Dat is het moment waarop de Paaslammeren worden geslacht in de tempel. Dit is een niet te missen één-op-één verwijzing. Jezus is het Paaslam!

Als een lam wordt geslacht kan het hooguit tegenstribbelen of mekkeren. Als hét lam sterft is het anders. In het evangelie van Johannes zijn Jezus’ laatste woorden: het is volbracht (Johannes 19:30). Wat een bevrijdend woord. Gods nieuwe wereld is begonnen. Gemeente, geef het oude op en word vernieuwd.

4  Offerlam.
Dan is bij het lam van God te denken aan de zondeoffers uit Leviticus (14 en 23) en vooral aan de (offer)lammeren die elke dag bereid werden in de tabernakel; één in de ochtend en één in de avond (Exodus 29:38vv). God zegt dat deze offerlammeren laten zien dat Hij ‘in het midden van zijn volk woont’ (Exodus 29:46). Zo woont God in Jezus, het lam, in zijn wereld (Johannes 1:14).

Gemeente, zie je wat dit betekent? Leef zo dat je het offer(lam) bent dat God graag aanneemt (Romeinen 12:1, Efeze 5:2). Stel je in zijn dienst.

5  God voorziet.
De belangrijkste betekenis van Jezus als lam noem ik als laatste. Die betekenis vormt de basis van alles wat er tot nu toe aan bod kwam. Dit is de grootste schat van het evangelie van Johannes. We betreden heilige grond.

Jezus draagt het kruis voor zichzelf
Deze betekenis van Jezus als lam ontdek je op Goede Vrijdag. Johannes vermeldt dat Jezus zelf zijn kruis draagt (Johannes 19:17). Opvallend. De andere evangelisten zeggen namelijk allemaal dat een ander dat voor hem doet. Johannes legt er de nadruk op dat niemand het leven van Jezus afneemt. Jezus legt zijn leven zelf af (Johannes 10:18).

Wat vooral opvalt is de manier waarop Johannes schrijft. Jezus draagt het kruis voor zichzelf. Vreemd. Zo vreemd dat men dit al snel bij het overschrijven van Johannes’ evangelie veranderd heeft.[vi] Toch is het jammer dat deze vreemde constructie er niet meer staat. Want die laat je nadenken. Waarom zegt Johannes dat Jezus het kruis voor zichzelf draagt?

Abrahams belijdenis
Iedere gelovige Israëliet kent deze uitdrukking uit de Bijbel (Septuagint). Het staat in het overbekende verhaal van het offer dat Abraham, de ‘vader van het geloof’, brengt (Genesis 22).[vii] Moet Abraham werkelijk zijn enige, geliefde zoon offeren? Die opdracht krijgt Abraham wel. En hij gaat. Toch is Abraham ervan overtuigd dat er een uitweg zal zijn. Hoe, dat weet hij niet. Hij kent God. In vertrouwen belijdt Abraham: God zal voor zichzelf voorzien. En dat vertrouwen wordt niet beschaamd. Op het moment suprême grijpt God in. Hij verbiedt Abraham verder te gaan. God geeft hem een offerdier om dat in de plaats van zijn enige zoon te offeren.

Johannes’ scherpe blik
Als geen ander ziet Johannes in wat dit betekent. Door Abraham iets te verbieden creëert God ruimte voor zichzelf. De geschiedenis van Abraham komt zo terug: alzo lief heeft God de wereld dat Hij zijn enige zoon gegeven heeft (Johannes 3:15). En op Goede Vrijdag. Jezus draagt zelf het kruis. Voor zichzelf. Het dringt tot Johannes door.[viii] In Jezus voorziet God erin; Hij is in Jezus zelf het lam dat de zonde van de wereld wegneemt. Ongehoord. Ongekend. Geen van de evangelisten zegt het zo onomwonden als Johannes.[ix] Het Woord dat God is en mens is geworden woont vol genade en waarheid onder ons (Johannes 1:1-18). Kijk; het lam. God zelf voorziet erin; in de omhoog-geheven Jezus. Kijk.

Zegen.
Tot zover de vijf betekenissen van het lam dat de zonde van de wereld wegneemt. Wat een woord. Wat een Heer. Het zou jouw Heer zijn.

Lijdenstijd
Gemeente, de lijdenstijd begint. De veertigdagentijd. Gebruik deze tijd om te beseffen wie Jezus is en wie jij voor hem bent. Dat kun je doen door te vasten. Je (meer) te concentreren op het gebed. Je extra in te zetten voor de mensen om je heen. Je telefoon eens vaker weg te leggen. Doe zoiets. Gebruik deze tijd goed. En doe vooral wat Johannes zegt. Kijk. Kijk: het lam. Het lam van God. Het lam van God dat de zonde van de wereld wegdraagt.

Lied
Zie je om hoeveel dit gaat? Overwinning, lijden, bevrijding en offer- en overgave. In alle verscheidenheid is er een rode draad. ‘Lam’ laat zien welke prijs God betaalt om zijn wereld lief te hebben, recht te doen en te redden. Breng God en het lam hiervoor hulde. Doe mee met het koor dat een nieuw lied zingt. Het lied van het lam:

U bent geslacht en met uw bloed hebt U voor God mensen gekocht uit alle landen en volken… Zij zullen als koningen heersen op aarde.

Het lam dat geslacht is, komt alle macht, rijkdom en wijsheid toe, en alle kracht, eer lof en dank
(Openbaring 5:10 en 12).

Dit is het leven door Jezus. Het leven dat begonnen is. Wees in hem tot een zegen voor al die mensen die God op je pad plaatst.

========================================================

Voor deze preek las ik Mijn Vader, uw Vader van Van de Beek (286vv), The Crucifixion van Rutledge (185, 220, 255vv), Reading backwards van Hays (75vv), Romeinse kruisiging van Van Wingerden (178vv), Tom Wright (John for Everyone) en Studiebijbel Nieuwe Testament (G. van den Brink e.a.).

---

[i] In joodse apocalyptische literatuur (1 Henoch).
[ii] Binnenkort in deze Johannes-serie ook een preek over Johannes 3 en Johannes 12.
[iii] Zie preek Handelingen 8.
[iv] Zie preek Goede Vrijdag 1 Petrus 2:24.
[v] Van de Beek (Mijn Vader, 286vv) meent dat plaatsvervanging belangrijk is (verwijzing Johannes 1:29) maar niet het meest wezenlijke omdat dat het wezenlijke het lijden betreft. Ik begrijp zijn punt, vanuit het (eenzijdige) denken van Anselmus en de Catechismus. In mijn preek houd ik deze twee juist bij elkaar omdat de Bijbel dat ook doet. Dat het denken van Anselmus vandaag sowieso lastig is laat Stefan Paas goed zien. Maar ook dan geldt dat verzoening wezenlijk blijft. Zie mijn longread Ervaren heil naar aanleiding van Paas’ Vrede op aarde.
[vi] Kopiisten hebben dit in de eerste eeuwen veranderd omdat het vreemd is (zie Van Wingerden).
[vii] Zie preek Genesis 22 over de beproeving van Abraham.
[viii] Hoeveel tijd heb je nodig om dit tot je door te laten dringen? Kan Johannes het eerste evangelie zijn zoals Van Kooten voorstelt? Met dit soort diepe inzichten? Met het kruis niet als vernedering maar als verhoging? Zie mijn blogpost over het boek Echo’s van het goede nieuws van Van Kooten.
[ix] Zie De geloofsbelijdenis van Boromir. Korte overdenking Johannes 1:1-18.

LITURGIE

Welkom

Votum (GK) en
Groet
Amen (GK)

PvN 84 Wat houd ik van uw huis
GK 176B Wij kiezen voor de vrijheid (Gods geboden)

Gebed

Kinderen naar voren
Hosanna Hosanna OTH 430
Kinderen naar kring

Preekrooster lijdenstijd (overzicht preken Johannes)
Lezen Johannes 1:19-36 Dit is het getuigenis…
Opwekking 520 Wees mijn verlangen
Verkondiging
Agnus Dei (Sela), eerst voorzanger daarna allen Agnus Dei – Sela | Tekst & Gratis bladmuziek – Sela

Dankgebed en voorbede, afgesloten door
Onze Vader (Elly en Rikkert)

Collecte en kinderen komen terug

LB 416:1a, 2m, 3v en 4a Ga met God

Zegen
Amen (GK)

Verdere ontmoeting