Kerkzijn in een ik-gerichte tijd

Dominee Ferdinand Bijzet maakt gehakt van de keuze van jongeren die geen belijdenis doen in de kerk, maar in een tuin (ND 30 augustus). Op Twitter vond iemand het bespottelijk dat de kerkenraad als een knipmes buigt voor zo’n verzoek. Op dit soort reacties kon je wachten. Toch zitten die er flink naast. Want de dilemma’s die de vrijgemaakte kerk van Zwolle-West ervaart (ND 27 augustus), gaan niet alleen over belijdenis doen in de kerk of in een tuin. Dat is maar een voorbeeld.

Mijn kerk 
Denk aan een manier van verkondiging waarin onze dilemma’s centraal staan. Of aan gemeenteleden die aangeven er ‘last van te hebben’ dat ze worden aangesproken op bepaalde zaken. Of neem christenen die verantwoordelijk werk hebben, maar in de kerk de simpelste afspraken niet nakomen. Interssant is ook de vraag van christenen hoe ze God bij hun leven kunnen betrekken. Of denk aan jongeren die wel in de kerk belijdenis doen maar de vraag naar het lidmaatschap van de kerk het liefst achterwege zouden laten. Evengoed gaat het om die christenen die jarenlang (meelevend) lid zijn, maar bij bepaalde veranderingen de kerk verlaten. ‘Het is mijn kerk niet meer’ – zo is hun diepervaren beleving. Impliciet zeggen al deze christenen hetzelfde als de jongeren die aangeven geen behoefte te hebben aan de kerk.

Strafbank
Geestelijk gezien is het pikant dat juist onder vrijgemaakten het kerkbesef weggevaagd is. Hun ware-kerk-idee lijkt alleen nog een spook uit een mythisch verleden. Wie daar nog van weet, treurt over dat verlies of juicht het juist toe. Kerkleden en predikanten hebben kritiek of lopen weg, omdat het elders beter is. Anderen blijven en gooien het roer om. Of er is (verholen) spot.

Maar als een kerk werkelijk van God is, is het zaak daar anders naar te kijken. De kerk wordt in de goddelijke strafbank gezet. Dan heb je je te verootmoedigen: alleen de Geest kan – en God zij dank gebeurt dat veel – nieuw kerkelijk elan geven. De kerk lijdt in ons werelddeel. Zoals kerken elders lijden onder vervolging en verdrukking, lijden kerken hier, niet alleen onder verdeeldheid, marginalisering en relevantieverlies. Evengoed onder de zelfexpressiedrang van haar leden. Hoe vreemd dat ook klinkt: daarover hoeft de kerk niet alleen te treuren. Als een christen lijdt of een kerk, wordt het lijden van Christus aangevuld, zegt Paulus. Dat gebeurt ook op deze manier.

Jezelf niet kennen
Christenen ontsnappen niet aan de ik-gerichte cultuur die halverwege de vorige eeuw opkwam. Wie daarop moppert, kan er beter over klagen dat je nat wordt van zwemmen in de zee. Interessant is dat er al langer een maatschappelijke tegenbeweging is waar te nemen. Kijk naar veelsoortige initiatieven zoals de (Rotterdamse) wij-samenleving, de maatschappelijke en religieuze site Nieuwwij.nl, de deelauto en de term participatiesamenleving. Het gaat over ‘wij’, ‘samen’, ‘participeren’ en ‘delen’. Het duidt erop dat het (hyper)individualisme aan het voorbijgaan is. Tegen de tijd dat dit levensbesef ook tot christenen doordringt, kan er mogelijk een nieuwe bloeiperiode voor de kerken ontstaan.

Onze tijd vraagt er vooral om steeds opnieuw te agenderen wat Jezus bedoelt als hij zegt: mij volgen betekent dat je jezelf niet meer kent (jezelf verloochent).

Nederlands Dagblad, 2 september 2016 (daarin onder de titel De kerk in de strafbank).

PS1. Onderliggende vraag is ondermeer: hoe verhouden christenen zich tot de cultuur waarin ze leven? Zie hierover m’n artikel Christus en cultuur (OnderWeg, najaar 2015).

PS2. Afgelopen jaren heb ik regelmatig stilgestaan bij de (positie van de) kerk. Zie bijvoorbeeld mijn intredepreek in Dordt, publicaties in ND, NRC (Kerk is tegenwoordig een nutsbedrijf), OnderWeg en De Reformatie

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s