Gemeente van de Heer

1         Geboeid door Jezus.
Heb je de allerlaatste aflevering van Zomergasten gezien? Psychiater Jim van Os was te gast. Hij moedigt aan om bij psychisch lijden de focus niet te leggen op medische duiding van de handboeken (DSM) maar naar heel de mens te kijken. Psychisch lijden is geen tekort in je hoofd, zegt Van Os. ‘Het is ontregeling van je mentale ruimte’, de manier waarop je met betekenis en gevoel reageert o[p omgevingswrijving. Een mooie, holistische manier van deze psychiater om te kijken naar jezelf en de ander.

Eenzaam
Evangelist Lucas vertelt dat Jezus wordt geconfronteerd met iemand die als bezeten wordt beschouwd Lucas 8:26-39). Wij zouden vandaag zeggen dat hij psychisch heel wat mankeert. Hoe ga je met zo’n iemand om?

In het geciviliseerde gebied (Lucas 8:26 en 37) weet men geen raad met deze man. Het enige wat ze kunnen verzinnen is controle; zijn handen en voeten vastbinden. Maar dat helpt niet. Met een oerkracht die aan rechter Simson (Rechters 13-16) doet denken, trekt de man die boeien kapot. Hij laat zich door niemand knechten. Hij leeft op zichzelf. Als een schim verblijft hij in rotsgraven. Alsof hij tussen de doden en de levenden inzit en nergens thuishoort. Hij loopt (half)naakt rond en jaagt iedereen de stuipen op het lijf. Hij past niet bij de ‘gewone mensen’. Hij trekt zich terug op eenzame plaatsen.

Genezen
Op een dag ontmoet deze man iemand die, net als hij, de gewoonte heeft ontwikkeld om zich regelmatig in eenzaamheid terug te trekken – om te bidden (Lucas 5:16); Jezus. In die zin zijn gelijke. Maar ook zijn meerdere. Jezus is niet bang voor deze man. En wat touwen niet lukken, krijgt Jezus wel voor elkaar. De man is geboeid door Jezus. Wat hem dan ook maar in de greep hield moet wijken in opdracht van Jezus (Opwekking 832). Arts Lucas die toch heel wat ‘bijzondere gevallen’ zal zijn tegengekomen noteert:

Hij zat aan Jezus’ voeten, gekleed en bij zijn volle verstand
(Lucas 8:35).

Hoe is het mogelijk!? Vandaag pleiten sommige psychiaters ervoor om allereerst naar de mens te kijken. Jezus ziet deze mens aan (Psalm 139). Een genezende blik. Hier staat een geheeld mens. Opvallend is de reactie van de omstanders. De mensen worden bang. Hoe lukt Jezus dit? Welke macht huist er in hem? En als die kwade geesten uit de man in de kudde varkens trekt en die te gronde gaat, kost hun dat een kapitaal. Met de ‘bezetene’ wist men zich geen raad. Met Jezus wel. Ophoepelen a.u.b., Jezus. Mooi dat deze man gered is (Lucas 8:36) maar wie weet wat er nog meer gebeurt als Jezus hier blijft.

2         In Jezus’ buurt zijn.
Wat betekent dit opzienbarende evangelie?

I Jezus is Heer over ieder
Allereerst is het zaak om dit stukje in het geheel van Lucas te lezen. Lucas ziet het evangelie als een weg (Handelingen 9:2). Gods koninkrijk baant zich in Jezus een weg. Dat gaat stap voor stap. Door weerstand en verzet heen. Als Jezus geboren wordt, bijvoorbeeld, is er voor hem geen plek in de herberg (Lucas 2:7). Toch baart Maria haar eerstgeborene. In dat kleine begin ontstaat Gods vrede op aarde (Lucas 2:14). Zo ontstaat de weg van Gods koninkrijk.

In het gebied waar Jezus nu aankomt is er weinig ruimte voor Gods koninkrijk. Het is een ‘geseculariseerde’ omgeving (gehelleniseerd Dekapolis). De kudde onreine varkens spreekt voor zich. En de man zelf die Jezus tegemoet komt is ook geen ruimte. Hij is al ‘bezet(en)’. En hoeveel ruimte hadden Jezus’ leerlingen? Zij waren net bekomen van de schrik van de storm op het meer (Lucas 8:22-25).[i] Dan gaat hun Heer niet naar het ‘eigen’ Galilea maar naar dit ‘heidense’ gebied. Tot overmaat van ramp komt dan deze schreeuwende gek op hen af. Zouden ze niet hetzelfde hebben gedacht als de inwoners van dat gebied (Lucas 8:36); Jezus, wegwezen a.u.b? Eigen volk eerst.

Nederland en geloof
Maar deze mens is van en voor Jezus. Ieder mens is dat. Dit gebied is zijn gebied. En er is niet een plek die niet zijn plek is. Vergeet dat niet als jij iemand of iets afschrijft in jouw gedachten. Jezus houdt zijn leerlingen en deze mensen een spiegel voor. Met wie is er wat mis? Met die man? Of diegenen die Jezus liever uit hun buurt houden? Je kunt vanuit dit verhaal een link leggen met geseculariseerd Nederland van vandaag. Tot niet al te lang geleden ging het wel eens over christengekkies. Want ja; wie gelooft er nou ‘nog’?[ii] Geloven is toch achterhaald? Dat weten ‘we’ allemaal.

Vandaag is het anders. En dat is niet alleen de toon. In onzekere tijden zoek je houvast. Geloof is zo gek nog niet. En in een kerk sta je er niet alleen voor. Het kan verkeren. Waar Jezus wordt vereerd en zijn Geest leeft is het goed toeven. Lucas 8 zegt het. Het komt erop aan trouw te zijn en, net als die man, aan Jezus’ voeten te zitten (onderwijs).

II Orde van Gods koninkrijk
Verder is te denken aan de vraag wie erbij hoort. In het evangelie zie je een patroon. Vorige week ging het over Jezus die gezalfd wordt (Lucas 7:36-50).[iii] Nog wel door ‘een zondares’. Met ‘zo’n iemand’ ga je niet om. Net zoals men met een boog om het gebied van ‘die bezetene’ heen loopt. Twee outcasts. Jezus kijkt anders. Hij zoekt op wat verloren is gegaan. Hij komt om zondaren te redden. Mensen die gekweld worden te bevrijden. Die ‘zondige’ vrouw gaat in vrede naar huis. Die ‘bezeten’ man wordt een verkondiger van het evangelie (Lucas 8:39). Lucas laat je de weg van Gods koninkrijk zien (Lucas 1:52 en 53). Open je ogen voor het onverwachte dat God in Jezus doet. Juist waar jij denkt dat het niet kan of lukt zou wel eens de weg kunnen liggen.

III Jezus’ genezende kracht
Dan is er bij Lucas 8 ook nog te denken aan de macht van demonen. In eerste instantie zou je kunnen denken dat wat Lucas opschrijft veraf staat van hoe wij zaken ervaren. Het ‘Legioen’ – veel demonen (Lucas 8:30). Zouden wij niet zeggen dat iemand flink psychisch in de war is of allerlei stemmen hoort? Het een hoeft het ander niet uit te sluiten.

Als een bezetene…
Maar oordeel vooral niet te snel. Deze week las ik in een krant een verhaal van Iemand die een prima baan had en, schijnbaar uit het niets, ‘als een bezetene’ tekeer ging.[iv] Hij ging ver over de schreef en dat werd alleen maar erger toen hij erop werd aangesproken. Er moest ducttape aan te pas komen om hem in bedwang te houden (zie Lucas 8:29). Tot overmaat van ramp werd er een filmpje van hem gemaakt – zo ging hij viraal. Hij werd op staande voet ontslagen. Wat dan als je tot jezelf komt? Waar komt zoiets vandaan? Je zegt het toch ook wel eens: ‘wat is er in … gevaren dat hij/zij zoiets doet?’ Of: ‘wat bezielt je!?’

Zeker als je zoiets wel eens van dichtbij meemaakte kijk je wel uit om alleen maar te zeggen dat de leefwereld van de Bijbel nu eenmaal anders is dan die van ons. De Bijbel houdt er rekening mee dat er meer is tussen hemel en aarde dan jij en ik kunnen zien.[v] Dat is niet bedoeld om je bang te maken. De Bijbel zegt het vanuit de overtuiging dat Jezus Heer is. Heer die gekomen is om alle krachten te onttronen. Leef in zijn buurt.

Wie is Jezus?
Zo past het verhaal over de bezetene ook in het geheel van Lucas 8. Pal hiervoor ging het over de stom op het meer. De leerlingen zijn in paniek. En ze zijn geschrokken als Jezus de wind beveelt te gaan liggen. Ze vragen zich af wie Jezus wel niet is dat zelfs wind en water naar zijn bevelen luisteren (Lucas 8:25)? Het mooie van het verhaal van de genezen bezetene is dat hij precies dat gaat vertellen. Lucas zegt het subtiel. Jezus geeft hem de opdracht te vertellen wat God voor hem heeft gedaan. De man gaat vervolgens vertellen over Jezus. Dat is het. In Jezus zie je wat God doet – wie God is. Daarom luisteren golven en wind. Daarom gehoorzamen demonen. Al het duister wijkt (Opwekking 832).

Psychisch lijden
En als je dit stukje betrekt op psychisch lijden? Eenzaamheid die je ervaart. Stemmen in je hoofd. Het gevoel nergens bij te horen. De machteloosheid die meekomt als je iemand van wie je houdt niet kunt bereiken. Wat een verdriet. Wat een gebrokenheid. Soms is er kans op genezing of verbetering van de situatie. Soms blijft de gebrokenheid.

Breng jezelf of je geliefde bij de Heer. De Heer die alle dingen weet. Die groter is dan ons hart (1 Johannes 3:20). Het evangelie belooft dat er een weg is. De weg die Jezus gebaand heeft. Lucas die deze bezetene portretteert vertelt ook van de psychische desintegratie die Jezus ondergaat in de tuin van Getsemane (Lucas 22:44).[vi] De macht die Jezus heeft over alle kwade krachten gebruikt hij niet om zichzelf te redden. Hij komt in het rijk van de duisternis terecht om dat rijk van binnenuit te openen. Vergeet dat niet als je te maken hebt met psychisch lijden. De Heer IS er. Bij jou. Bij die ander. Het loopt hem niet uit de hand. Wees er hierin ook voor elkaar. Sommigen dingen zijn te groot om alleen te dragen.

Zegen
Ik rond de preek af. Jezus is Heer. Een Heer bij wie het goed toeven is. Je bent verstandig als je bij hem in de buurt bent. Hij zegent je zodat je goed kunt zijn voor de mensen om je heen.

---

[i] Zie preek Jezus beheerst de storm. Lucas 8:22-25).
[ii] Zie mijn brief in NRC Handelsblad in een situatie dat er met dedain werd gesproken over het geloof.
[iii] Zie preek Lucas 7:36-50 Jezus door een zondares gezalfd.
[iv] Zie Arthur was een succesvol makelaar, totdat hij als een bezetene viraal ging in een filmpje – Nederlands Dagblad. De kwaliteitskrant van christelijk Nederland.
[v] Zie recente preek over 1 Petrus 5 waarin het o.a. gaat over de duivel die als een leeuw tekeer gaat.
[vi] Volgens Van Kooten hoort deze tekst niet bij de oorspronkelijke versie van Lucas omdat Lucas Jezus neerzet als een krachtig persoon, een held in wie Romeinen zich kunnen en willen herkennen. Zie mijn recensie van Van Kootens Echo’s van het goede nieuws. Heeft van Kooten een punt? Ja, als je bijvoorbeeld kijkt naar hoe Goede Vrijdag wordt geportretteerd. Zie mijn preek Goede Vrijdag over Lucas 23. Aan de andere kant: Jezus weent om Jeruzalem (Lucas 19:41). Arts Lucas kan oog hebben voor de extreme strijd die Jezus in Getsemane voert. Lucas portretteert Jezus als een krijger. Een heel bijzondere. Zie mijn artikel over Jezus in Getsemane (OnderWeg).

Liturgie

Welkom en afkondigingen kerkenraad

Votum en groet

GK 132:1a, 2v, 3m, 4v, 5m en 6a Dank U voor deze nieuwe morgen

GK 176b Wij kiezen voor de vrijheid (Gods leefregels) beurtzang m/v (zoals we gewend zijn)

Gebed

Kinderen naar voren

De Heer zegent jou, Hemelhoog 61

Kinderen naar kring

Lucas 8:26-39 Ze voeren verder (lezer: het is direct na ‘storm op het meer’ (thema Zomerfeest). Goed om dat even te zeggen)

DNP Psalm 139:1, 2 en 8 HEER, U doorgrondt mij

Verkondiging van het goede nieuws

Opwekking 832 Jezus Overwinnaar

Dankgebed en voorbede afgesloten met
Onze Vader (Elly en Rikkert)

Collecte

DNP Psalm 145: 1 en 3 Mijn God en koning

Zegen

Amen (GK)

Verdere ontmoeting

=== einde ===