Gemeente van de Heer
Hart
Jezus van Nazaret is – of je nu in hem gelooft of niet – bekend in onze cultuur. Dat heeft in de eerste plaats te maken met zijn opstanding uit de dood.[i] En vervolgens ook met de onuitwisbare indruk die hij heeft gemaakt door de wonderen die hij heeft gedaan en door de verhalen die hij heeft verteld. Tot op vandaag kennen wij de uitdrukking ‘de verloren zoon’ en ‘het gemeste kalf slachten’. Het komt uit Jezus’ gelijkenis uit Lucas 15. Het evangelie van Lucas ontwikkelt zich. En dat gebeurt in adembenemende verhalen. Over de verloren zoon. En even later over de rijke man en de arme Lazarus (Lucas 16). Had Jezus vandaag geleefd dan waren zijn verhalen viraal gegaan op TikTok e.a.
De gelijkenis van de verloren zoon inspireert. Denk aan het mooie lied dat gospelzanger Keith Green (1953-1982) erover maakte. Het indrukwekkende schilderij van Rembrandt van Rijn (Sint-Petersburg). Op basis van dit schilderij schreef priester Henri Nouwen (1932-1996) het ontroerende boek Eindelijk thuis. (Als je mij vraagt welke twee boeken je als christen zou moeten lezen dan zeg ik: de Belijdenissen van Augustinus (354-430) en Eindelijk thuis van Nouwen).
In het evangelie van Lucas gaat Jezus zeggen waar het op aankomt komt. Hij komt niet met regels. Hij kondigt geen leerstellingen af. Jezus vertelt gelijkenissen. Verhalen waarin hij zich in zijn hart laat kijken.
Gelijkenis
Een vader heeft twee zonen. De een vraagt alvast zijn erfenis op. Alsof zijn vader er niet toe doet. Dood is. Het interesseert de jongen niet. Hij gaat er vandoor. De wijde wereld in. Je leeft maar een keer, toch? Er is nog een zoon. Hij lijkt kind aan huis maar niets is minder waar. Hij gedraagt zich als een werknemer (slaaf). Hij zegt niet eens ‘vader’ tegen z’n vader. Hij wil niks met zijn broer te maken hebben; ‘die zoon van u’ (cf. Genesis 3:12).
En die vader? Zeg in het Midden-Oosten maar eens tegen je vader dat íe ‘dood mag vallen’. Je vader is heer. Met een pak rammel zou je er genadig vanaf komen. Deze vader is anders. Hij voldoet aan het verzoek van zijn zoon. Ook als hem dat ruïneert. Hij staat op de uitkijk. Ook zijn oudste zoon zoekt hij op.
Ongehoord
De kern van gelijkenis is vers 20. Daar zegt Jezus dat de vader op zijn zoon afrent, hem om de hals vliegt en kust. Jezus’ hoorders moeten hebben gegruwd toen het ging over het hoeden van (onreine) varkens en het willen eten van dierenvoer (Lucas 15:15&16). Maar er moet een schok door hen heen zijn gegaan als Jezus vertelt van dit gedrag van de vader. Dit is werkelijk de omgekeerde wereld. In de woede van de oudste zoon hoor je de norm van die tijd. Hoe volstrekt ongehoord en onbegrijpelijk het is wat de vader doet. De zoon had kruipend en smekend voor zijn voor zijn vader moeten verschijnen. ‘Vader, vol van vrees en schaamte…’ (Opwekking 350). Die …@*#^… heeft de eer en goede naam van zijn vader en de hele familie te grabbel gegooid en het familiebedrijf op de rand van het faillissement gebracht. Een leven lang boeten die gast. Deze vader draait alles om. De vader vliegt zijn zoon om de hals. Een exquise diner wordt bereid. Geen tijd voor excuses. Trek hem een maatpak aan. Een Rolex om z’n pols. ‘We kunnen alleen maar feest vieren’ (Lucas 15:32). We moeten wel.
Weer dat ‘moeten’ zoals het vaker in Lucas staat. De twaalfjarige Jezus moet in het huis van zijn vader zijn (Lucas 2:49).[ii] Jezus legt op Pasen aan de Emmaüsgangers uit dat de messias moest lijden om zijn heerlijkheid in te gaan (Lucas 24:26). Westerse christenen zeggen wel eens dat er niks moet als je gelooft. Misschien als reactie op een geloof met nogal wat regels. Maar het evangelie zegt regelmatig dat er iets moet. Blij zijn als iemand gevonden wordt. Dankbaar zijn als iemand tot inzicht komt. Feest vieren omdat God goed is. Blij zijn als jongeren belijdenis doen. Als iemand na tien jaar weer eens een voet over de drempel van de kerk zet. Voor zuurpruimen is er geen ruimte in de kerk.
Klap op de vuurpijl is het gedrag van de vader ten opzichte van de oudste zoon. Die staat mokkend buiten. Is je verloren gewaande kind net thuis heb je achter de ander aan te gaan. Ook nu is de vader zichzelf. Ook al noemt deze zoon hem geen ‘vader’; hij noemt hem wel ‘zoon’. Alles wat van hem is, bestemt hij aan zijn zoon (Lucas 15:31). Ook nu geen woord van verwijt. Geen spoor van ergernis. Hij is de vader. Het zijn zijn kinderen. Het is zijn familie. Zijn leven.
Herder van allen
Met een bonzend hart zal men Jezus hebben aangehoord toen hij de gelijkenis vertelde. Jezus’ toehoorders moeten iets hebben gevoeld van het geheim van het leven waarvan Jezus vertelt. Wie de Bijbel kent hoort hierin het grote verhaal van de Bijbel. Gods verbazingwekkende barmhartigheid in Jezus. Gods weg met zijn twee kinderen; zijn ‘zoon’ Israël en zijn andere ‘zoon’ (alle volken. Zie Romeinen 9-11). De gelijkenis gaat over de nieuwe tijd die in Jezus aanbreekt; dat we, met Jezus bekleed, een nieuwe mens worden (Lucas 15:22, Galaten 3:27, Efeze 4:24).
De kernvraag is: wie is de vader? We hebben vaker gezien dat Jezus in zijn gelijkenissen op een verborgen manier over zichzelf spreekt. Zo is het hier ook. Jezus is de vader. In de vaderfiguur van de gelijkenis laat Jezus de prijs zien die hij betaalt omdat mensen God de rug toekeren. Wat er gebeurt als een cultuur – zoals de onze – God doodverklaard heeft. Wat de gevolgen zijn als jij God simpelweg niet in je leven betrekt. Het ruïneert ‘de vader’. In Jezus laat God het er niet bij zitten. Hij zoekt net zo lang totdat hij de zijnen terugvindt (Lucas 15:32). Ook als hem dat alles kost. Zijn eigen leven.
‘De vader’ is Jezus die naar allen uitreikt. We hebben dat de afgelopen weken ontdekt in Lucas.[iii] De zondares die Jezus in vrede naar huis stuurt (Lucas 7:36-50). Jezus geneest de bezetene die nergens bij hoort; evangelieverkondiger wordt hij (Lucas 8:26-39). Evengoed loopt Jezus niet met een boog om de betweterige Farizeeën heen. Hij roept ze tot zijn orde (Lucas 7,36-50 en 14:1-14). In Jezus reikt God uit naar allen. Is Hij ‘rolvast’ zogezegd. Trouw. Ieder mens is zijn mens. Het is zijn wereld. Jij bent van Hem. Jezus zoekt je op. Hij belooft dat het leven een groot feest wordt. Dat ‘kan niet anders’. Dat zegt Jezus.
Gods zoeken
Wat een bijzondere gelijkenis vertelt Jezus. Mensen die tot hun verrassing ontdekken dat God bestaat en dat Hij goed is, voelen de aantrekkingskracht van Lucas 15. Mensen die een verwrongen beeld van God hebben (alleen strenge Rechter) leren een kant van God kennen die zo mooi is. Lucas 15 laat je thuiskomen bij God (Psalm 84). We zingen zo Thuis (Sela).
Tegelijk stelt Jezus’ gelijkenis je ook voor een raadsel. Want Jezus eindigt de gelijkenis ermee dat de verloren zoon teruggevonden is. Vaak eindigen Jezus’ gelijkenissen met de clou. Zoeken en (terug)vinden zijn belangrijke woorden in Lucas. Pal voor de gelijkenis van de verloren zoon gaat het over een vrouw die een muntstuk kwijt is en overal zoekt. Even verderop zegt Jezus dat hij, de mensenzoon, gekomen is om te zoeken en te redden wat verloren was (Lucas 19:10). Maar hoe zoekt ‘de vader’ in deze gelijkenis? Zonder tegenspraak laat hij zijn jongste gaan. Hij plaatst geen contactadvertentie. Stuurt zijn personeel er niet op uit om te kijken hoe het met zijn zoon gaat. En toch zoekt hij.
Dit is een belangrijk punt. Soms hoor je mensen zeggen: ‘ik weet niet of God bestaat. Ik merk niks van Hem’. Toch zoekt God jou in Jezus. Hoe? Luister goed. Er staat op den duur dat de jongen tot zichzelf kwam (Lucas 15:17). Toen hij platzak was. Honger had. Zijn ‘vrienden’ verdwenen waren. Toen ging er een lampje branden. Was ‘de vader’ er ineens. Daarvoor niet dan? Wat denk je zelf? Zou het kunnen dat de Heer jou steeds voor ogen heeft? Al die tijd lang jou zoekt. Heel die weg die jij aflegde. Denk ook aan die oudste zoon. Altijd was hij thuis en tegelijk verder weg van zijn vader dan zijn broer die vertrokken was. Zoekt ‘de vader’ hem? Blijkbaar wel. Hij opent de ogen van deze zoon voor de werkelijkheid die er altijd was. Recht voor zijn neus. Zie je dit? God zoekt je in Jezus in de alledaagse dingen. God is nooit ver weg bij je vandaan. Hij is in je diepste innerlijk en omvat je grootste dromen en verwachtingen (naar Augustinus). De kunst is om het te gaan zien. De mensenzoon te zien.
Als Jezus zijn
Wat een gelijkenis. Jezus laat zichzelf kennen. Tegelijk houdt hij je een spiegel voor. In zijn boek Eindelijk thuis legt Henri Nouwen zien hoe je op alle drie de figuren kunt lijken. De oudste is de gelovige die altijd alles doet zoals het hoort. Toch mist hij de kern. Hij kent God niet. Herkenbaar? De jongste zoekt z’n geluk en houvast in andere dingen dan in God. Herkenbaar?
Jezus nodigt je uit om een nieuwe stap te zetten. Om jezelf te gaan herkennen in en te gaan gedragen als ‘de vader’. Om op hem, Jezus, te gaan lijken. Iemand die thuis geeft. Die er voor een ander is. Die betweters verdraagt. Die gelukzoekers de tijd geeft om tot zichzelf te komen. Die leeft als een vrij mens. Paulus vat Jezus’ gelijkenis van de verloren zoon zo samen:
U hebt de Geest niet ontvangen om opnieuw als slaven in angst te leven, u hebt de Geest ontvangen om Gods kinderen te worden – door Hem roepen wij God aan met ‘Abba, Vader’
(Romeinen 8:15).
God heeft de wereld van nu en straks in Jezus aan je voeten heeft gelegd. Al het zijne is het jouwe. Volg Jezus en wees zo tot zegen in zijn wereld.
[i] De meest aannemelijke verklaring van de onstuimige groei van de Jezusbeweging is de werkelijkheid van zijn opstanding. Zie apologetische Paaspreek Matteüs 27.
[ii] Zie preek twaalfjarige Jezus in de tempel. Preek Lucas 2.
[iii] Zie de Lucaspreken van de afgelopen tijd.
LITURGIE
Welkom
Votum en groet
DNP Psalm 98: 1 en 2 (Lucas 15:24 en 32)
Gods verbondswoorden (Exodus 20)
GK 157 Vader vol van vrees en schaamte
Gebed
Kinderen naar voren
Lees je Bijbel bidt elke dag Hemelhoog 382
Kinderen naar kring
Lucas 15:11-32 Vervolgens zei Hij: ‘Iemand had…. (lezer: de gelijkenis is een reactie op mopperende gelovigen die niet blij zijn met Jezus’ omgang met tollenaars en zondaars, zie Lucas 15:1. Goed om dat even te vermelden anders val je gelijk in het verhaal).
Thuis Thuis – Sela | Tekst & Gratis bladmuziek
Informatie en uitnodiging Oegandareis 2027
Dankgebed en voorbede afgesloten door
Onze Vader (Elly en Rikkert)
LB 416:1a, 2v, 3m en 4a Ga met God
Zegen
Amen (GK, gezongen)
Verdere ontmoeting
==== einde ====
