Homo’s en lesbiennes op een inclusieve manier welkom heten

Een stap verder in het gesprek

Homoseksualiteit is niet een beleidsnotitie op de kerkenraad, eventueel zelfs verbonden met vormen van censuur. Homoseksuele broers en zussen zouden we op een inclusieve manier welkom moeten heten in onze gemeenten. Welkom: of je nu een relatie hebt of niet. Welkom: aan de tafel van de Heer.

Wat betekent dat: homo’s en lesbiennes op een inclusieve manier welkom heten? Ik wil het van vier kanten belichten. Allereerst: er zit nog altijd een behoorlijke spanning op het onderwerp homoseksualiteit. Om de zoveel tijd laait de discussie weer op. Hoe zit het met homoseksualiteit in de kerk, in de christelijke politiek en op christelijke scholen? Ondanks de groeiende openheid blijven dat soms heftige discussies of ontstaan er ongemakkelijke, pijnlijke situaties. Het is het h-woord onder christenen. Op zich is dat begrijpelijk. Christenen hebben tot vrij recent een traditie gekend waarin de trouwrelatie en de geslachtsgemeenschap voorbehouden waren aan man en vrouw. Tegelijk leven we in een tijd en cultuur waarin je seksuele identiteit wezenlijk is voor wie je bent en waarin gelijke rechten domineren.

Maar wat nu als je zelf homo of lesbienne bent? Dan ben je steeds het onderwerp van gesprek. Het gaat steeds óver jou en je seksuele oriëntatie. Als er in zulke gesprekken dan ook nog bepaalde grenzen worden gesteld, dringt zich een diepere vraag op: betreft Gods onvoorwaardelijke ja in Jezus alle mensen of is het voor homo’s en lesbiennes een ‘ja, áls…’?

Het komt er hierbij op aan dat de kerk laat weten dat God je allereerst accepteert zoals je bent. Naar analogie van Kolossenzen 3, waar Paulus het toen zo wezenlijke onderscheid tussen niet-Jood en Jood bagatelliseert, zegt de kerk: het doet er niet toe of je hetero of homo bent. We hebben gelukkig iets – iemand – anders om naar te kijken. We kennen elkaar in Jezus. Welkom: of je nu een relatie hebt of niet.

Conchita
In de tweede plaats doet er zich een nogal potsierlijke situatie voor onder christenen. In Schriftgetrouwe kerken is het officiële standpunt veelal dat homo’s zich geliefde kinderen van God mogen weten, maar dat een exclusieve (seksuele) relatie tussen mensen van hetzelfde geslacht tegen Gods wil is. Het levensgevoel onder christenen in deze kerken laat echter iets anders zien.
Ik denk daarbij niet alleen aan het enthousiaste onthaal in orthodoxe kring van het Ierse ja tegen het homohuwelijk (redactioneel OnderWeg 30 mei 2015), maar nog meer aan de positieve respons van christenen toen Conchita Wurst het Songfestival won. Conchita is homoambassadeur en staat symbool voor het levensgevoel dat jij je leven moet leiden zoals jij het wilt. Conchita noemt zich ‘geen man of vrouw, geen hetero of homo, geen transgender. Je moet niet een kopie van iemand willen zijn, je moet jezelf zijn’ (de Volkskrant, 12 mei 2014).
Het verschil tussen standpunt en levensgevoel onder christenen spoort niet met de overtuiging dat leer en leven in de Heer aan elkaar verbonden zijn. Dat moet ons helder worden, want dat besef is wezenlijker dan een bepaald standpunt. Dat laatste komt (later) wel.

Stereotype
In de derde plaats is verdere groei nodig in het lezen van de Bijbel ‘met alle heiligen’ (Efeziërs 3:18). Dat helpt bij het ontdekken en tegengaan van blinde vlekken. Wat dit voor het kerkelijke debat betekent, komt hieronder aan de orde. Eerst wil ik kort ingaan op het populaire boek Verscheurd van een homochristen, Justin Lee. Lee is oprichter en directeur van het Gay Christian Network (GCN), een non-profitorganisatie die het gesprek over homoseksualiteit en het christelijke geloof wil bevorderen. Op een indringende manier beschrijft hij hoe een ongezonde kerkelijke omgang met homoseksualiteit tot de meest absurde, onchristelijke en homodiscriminerende situaties leidt.

Lee dwingt respect af door zijn eerlijke en vasthoudende gedrag en zijn zoektocht naar Gods wil met zijn leven. Hij helpt zijn lezers om een aantal dilemma’s rondom bekende Bijbelteksten over homoseksualiteit scherper te krijgen. Maar daarbij kijkt hij zo sterk vanuit zíjn vraagstelling (wat zegt de Bijbel over homoseksualiteit?) dat hij iets negeert wat minstens even belangrijk is. Wanneer Lee namelijk alle Bijbelteksten over homoseksualiteit is nagegaan, komt hij tot de conclusie dat hij niet kan kiezen wat de juiste weg is. Lee kan, zo zegt hij, alle Bijbelteksten zowel gebruiken om aan te voeren dat je als homo een relatie kunt aangaan als omgekeerd. Op dat spannende punt aangekomen, ‘vergeet’ hij de meest voor de hand liggende vraag te stellen: wat betekent het dat de Bijbel overal de exclusieve (seksuele) relatie tussen man en vrouw aanwijst? En op welke manier belicht die relatie de Bijbelteksten die zich tegen homoseksueel geslachtsverkeer uitspreken? Wie met alle heiligen bijbelleest, kan deze vraag niet uit de weg gaan. Lee doet dat wel. Hij maakt het punt breder door erop te wijzen dat er zo veel lastige dilemma’s zijn in de Bijbel. Met behulp van een wat verouderd, stereotype beeld van de Farizeeën maakt Lee een onderscheid tussen wat hij noemt de letter en de geest van de wet. De Farizeeën zouden, net als heel wat kerken van vandaag, voor het eerste gaan, terwijl Jezus de tweede weg aanwijst.

Lee vindt uiteindelijk een principe dat belangrijker is dan alle dilemma’s: de liefde (agapè). Wie in de liefde leeft, leeft volgens de diepste wet van God. Zo’n leven kan geen zonde zijn. Op grond daarvan is een homorelatie waarin Jezus centraal staat volgens Lee een begaanbare weg. En hoewel Lee ook de weg aanwijst van het niet aangaan van een relatie, lijkt dat vooral een tussenfase te zijn. Hij lijkt te suggereren dat onthouding een fase is voor homo’s die anders last hebben van gewetensbezwaren. Maar wie écht goed leest of gelooft, zou beter kunnen weten, zo klinkt er tussen de regels door. De populariteit van Lee doet vermoeden dat de weg van het niet aangaan van een homorelatie onder (westerse) christenen een doodlopende aan het worden is. Maar hoe behulpzaam Lee’s boek op sommige punten ook is, zijn Bijbelse basis is te zwak. Laat je je op deze manier niet te veel bepalen door je eigen dilemma’s bij het lezen van de Bijbel?

Om verder te komen in deze vragen, is het allereerst nodig om elkaar ongewapend te ontmoeten, om met alle heiligen avondmaal te vieren en te bidden om verdere wijsheid en onderscheidingsvermogen.

Uniek
Het vierde punt vind ik het belangrijkste. Dat is dat Schriftgetrouwe kerken verder komen in hun denken en onderscheiden. Hoe komt het toch dat zo veel homo’s en lesbiennes de kerk de rug toekeren of verkassen naar andere kerken? En waarom juichen christenen met Conchita of het Ierse ja mee? Het is aan de kerk om de verbinding tussen leer en leven te leggen. De kerk doet dat vaak en op heel veel terreinen, maar lang niet altijd als het over homoseksualiteit gaat. Dat lijkt mij de blinde vlek van de kerk. Zij heeft daarin het gesprek met homo’s en lesbiennes nodig, en de moed om van daaruit naar de Bijbel te kijken.

Een duidelijk voorbeeld hoe kerkelijke redeneringen over homoseksualiteit nogal eens gaan, trof ik laatst aan in Christianity Today (18 november 2014). De vraag kwam aan bod hoe het komt dat christenen van vandaag de minderwaardige positie van vrouwen of slaven niet accepteren, terwijl dat in de Bijbel wel gebeurt. De schrijver noemde een aantal bekende Bijbelteksten waaruit zou blijken dat in de Bijbel al een beweging op gang werd gebracht die tot de ons nu bekende gelijkwaardige posities heeft geleid. Maar, zo zegt het artikel dan, de Bijbel doet zoiets inzake homoseksualiteit helemaal niet.

Hier wil ik twee dingen tegenin brengen. Allereerst lijkt het me zeer de vraag of je de gelijkwaardigheid van slaven en vrouwen zomaar kunt loskoppelen van de gelijkwaardigheid van homo’s. Het gaat immers om de onderliggende beweging van gelijkheid en vrijheid voor állen. Daarbij vind ik de gedachte overtuigend dat homoseksualiteit zoals wij dat vandaag kennen waarschijnlijk uniek is. Het is een verschijnsel dat meekomt met de moderniteit, waarin ieder zichzelf beleeft als een op zichzelf staand individu (bijvoorbeeld Ad de Bruijne in Open en kwetsbaar). Dat maakt dat het nauw komt of en hoe je Bijbelse voorschriften over homoseksualiteit kunt toepassen op christelijke homorelaties van vandaag. Zo bekeken levert iemand als Justin Lee een sterke bijdrage, omdat hij het dilemma inzichtelijk maakt dat deze Bijbelse voorschriften niet direct de weg wijzen. Nog veel beter stelt James V. Brownson dit dilemma aan de orde in zijn studie Bible, Gender, Sexuality (2013). Brownson gaat alle bekende Bijbelteksten over homoseksualiteit langs en bespreekt daarbij ook de overal in de Bijbel aanwezige man-vrouwrelatie. Hij komt tot de conclusie dat de morele motivering die ten grondslag ligt aan de negatieve benadering van homoseksuele activiteiten niet direct van toepassing is op homoseksuele relaties van liefde en trouw. Deze christenen zijn heel hard nodig om te voorkomen dat de kerk vastloopt in een te eenzijdige manier van Bijbellezen.

Tijdens dit debat is het zaak dat we elkaar zonder meer accepteren als volwaardige broers en zussen van de gemeente. Ik vind dat er te veel ruis op de lijn zit. Kunnen we homo’s en lesbiennes iets anders vragen dan we hetero’s, singles of wie dan ook maar vragen: volg je Jezus?

Ongeordend
Mijn tweede reactie op de opmerking dat de Bijbel geen proces van gelijkheid op gang brengt rond homoseksualiteit, is dit: de Heer heeft iets gedaan wat veel groter is dan gelijkheid voor slaven en vrouwen. En dat grotere raakt aan het onderwerp homoseksualiteit.

Homoseksualiteit wordt weleens ongeordende liefde genoemd. Maar heel de beweging die Jezus op gang bracht, is ongeordend. In een maatschappij waarin het huwelijk essentieel is, zegt de Heer dat trouwen door zijn komst niet meer aan de orde is (Matteüs 22). En wanneer Jezus opstaat uit de dood, zijn vrouwen – die toen niet golden als getuigen – de eerste getuigen. In Jezus wordt het verschil tussen man en vrouw (Galaten 3) en zelfs het uiterst wezenlijke verschil tussen Joden en niet-Joden (Kolossenzen 3) gerelativeerd. In Jezus krijgen mannen, de heertjes van die tijd, opdrachten van de Heer met het oog op hun trouwrelatie (Efeziërs 5). En nog erger: heren en slaven zitten in de gemeente van de Heer aan één en dezelfde avondmaalstafel. Hoor ook hoe Paulus en Jakobus tekeergaan wanneer maatschappelijke verschillen domineren in de gemeente! En dan die christelijke samenkomsten: die vinden niet plaats in gewijde omgevingen (tempels), maar gewoon aan huis. En Jan en allemaal verrichten taken.

Jezus zet alle verhoudingen, ordeningen, structuren, rangen en standen op de kop en naar zijn hand. De enige orde die telt, is het geloof in Hem. Wat moet dit evangelie onvoorstelbaar uniek, alles doorbrekend en zeker ook ongeordend hebben aangevoeld. Het wantrouwen van de wereld ten opzichte van christenen ontstond niet voor niets. Jezus is de oerknal die onze westerse cultuur diepgaand heeft beïnvloed met zijn bevrijdende en gelijkwaardige evangelie. Wie kijkt er in deze Jezus ook maar op van een discussie over ongeordende liefde? Waar Jezus’ liefde woont, daar gebiedt de Heer zijn zegen. Over verschillen tussen homo’s en hetero’s hoef je je in deze Heer niet druk te maken.

Kruisdragen
In dit artikel is geen ruimte om in te gaan op de vraag hoe hetero- en homoseksuele relaties zich tot elkaar verhouden. Maar de diverse punten die ik hierboven heb genoemd, geven voldoende aanleiding om ieder die Jezus volgt zonder meer en van harte welkom te heten in (alles van) de gemeente.

Twee dingen zijn daarbij nog van belang. In de eerste plaats dat naast ruimte voor homoseksuele relaties evengoed de levensstijl waarin homo’s en lesbiennes geen relaties aangaan blijvend wordt hooggehouden. Bijbelse aanwijzingen en blijvende verbondenheid met veel andere (niet-westerse) kerken vragen daarom.
Het tweede gaat over de vraag wat een Jezusvolger is. Dat is iemand die zijn kruis op zich neemt, zichzelf verloochent en Jezus volgt in lijden en opstanding (Matteüs 16). In de discussie over homoseksualiteit klinken soms ondertonen door dat God jouw geluk of bloei toch niet zou willen tegengaan. En zo wordt de Bijbel vervolgens ook gelezen. Dat is niet christelijk. Even onchristelijk trouwens als de gedachte van getrouwde hetero’s die zich niet kunnen voorstellen dat God wil dat ze ongelukkig zijn maar moeten scheiden. Ook wat dit betreft mogen homo’s en lesbiennes niet apart behandeld worden. Welkom is wie op de weg van het evangelie Jezus in het (on)geordende volgt!

OnderWeg zaterdag 27 juni 2015

Dit artikel is gebaseerd op een blogpost uit het najaar 2014: pleidooi voor een christelijke, holistische benadering van relatievorming; over de razendsnelle ontwikkelingen op relatiegebied in de huidige, westerse cultuur.

4 thoughts on “Homo’s en lesbiennes op een inclusieve manier welkom heten

  1. Bijzondere blog. Jezus zegt inderdaad Hem te volgen en geeft 2 “geboden”. Het eerste grote gebod om God lief te hebben boven alles en het tweede, daaraan gelijk: Je naaste als jezelf lief hebben. Wat is dat dan, je naaste lief hebben als jezelf lijkt niet zo ingewikkeld uit te leggen, wel om te doen! Maar God lief hebben boven alles…
    Jezus zegt het zelf al: “Hij die doet de wil van Mijn hemelse Vader…” Natuurlijk kunnen wij nooit volkomen de wil doen van onze Hemelse Vader maar uit liefde en dankbaarheid voor wat Hij voor ons gedaan heeft zou dat wel ons streven moeten zijn. Daarin moet ieder zijn of haar eigen leven onderzoeken en zoeken naar Gods wil voor zijn of haar leven. Dat is toch het enige wat werkelijk belangrijk is? Wat wilt U dat ik doen zal? Niet het ‘recht’ doen aan de cultuur. Voor de wereld is ons geloof toch dwaasheid. Niet het ‘recht’ willen doen aan menselijke begeerten: wat wil God voor ons? Zelfs de door de schrijver aangehaalde NGK spreekt over homosexualiteit als volgt: Ook als je het positief benaderd spreekt de bijbel uiterst negatief over homosexualiteit. Als zelfs Jezus, God zelf, verwijst naar hoe HIj het bedoeld heeft: de man werd compleet door een vrouw naast hem te plaatsen zijn wij als mensen wel heel brutaal door te schetsen dat het niet uitmaakt hoe je leeft en met wie je leeft zolang je Jezus maar volgt… Jezus zelf heeft gezegd dat je jezelf dient te verloochenen ten einde Hem te vinden…

    • Beste Peter. Dank voor je uitgebreide reactie. Ja; je raakt de kern in de twee grote liefdesgeboden. Het gaat niet om de cultuur of om je eigen recht. Als je m’n artikel leest, merk je dat ik het daarin eens met je ben. Wel is het zo dat je nu eenmaal kind bent van je tijd; je leeft in de cultuur zoals die nu is. De vraag die aan de orde is inzake de Bijbelteksten over homoseksualiteit is hoe we die teksten te lezen, uit te leggen en toe te passen hebben als het gaat om mensen van het gelijke geslacht die van elkaar houden. Gaan de Bijbelse teksten over hen en op welke manier? Uitgebreide gedachten over o.a. deze materie vind je in mijn blog https://jmhaak.com/2016/11/13/bijbelse-vrouwelijke-ambtsdragers-gedachten-bij-het-deputatenrapport-gkv/. Voor die blog moet je wel even gaan zitten. Mvg. Matthijs Haak.

      • Ja deels vind ik het terug in je artikel maar ergens lees ik ook een zweem van “als je Jezus volgt dan maakt het niet zoveel uit”. Begrijp me goed hoor; je zegt het niet. Ik vind het wel bijzonder dat er mensen zijn die de bijbel zo uitleggen dat er een uitkomst uit komt die totaal anders is als wat je in de eerste instantie leest. We leven in een heel vreemde tijd. Toen ik jong was had Whitney Houston een liedje: The Greatest Love. Dat de grootste liefde de liefde voor jezelf was. In die tijd zijn we aangekomen. Iedereen heeft op Instagram, Facebook of wat dies meer zij een pagina over zichzelf. Daarop presenteren we ons vanuit ons beste gezichtspunt. Getuite lipjes, spierballen, mooie kleding, mooie spullen, zo dun mogelijk etc. Het meest narcistische tijdperk in het bestaan van de mens. Dit gaat ons en onze kerken niet voorbij. Een beetje onvoorzichting gezegd lijkt het af en toe alsof God blij mag zijn dat wij Hem willen dienen…

        Als je stil gaat staan en je beseft dat dit de Schepper is. Diegene die het elke dag weer mogelijk maakt dat jij en ik wakker worden, ademen, eten, werken, liefhebben… Als je dat ten diepste op je in laat werken dan wordt ik heel voorzichtig met aannames en blijft er voor mij over dat ik slechts Schrift met Schrift wil vergelijken. Dan blijft er voor mij ook over dat ik bij twijfel niet zal inhalen. Zoals de Synode nu heeft gezegd: Het zou kunnen dat, en dus geven we het vrij, zou in mij beslist niet op komen. Zeker niet als je ziet dat Paulus verwijst naar een periode van voor cultuur en van voor de zondeval. Hoe komen wij, nietige mensjes nu op het idee dat we de uitleg van de bijbel aan moeten passen aan cultuur??? Dat zou dus betekenen dat de bijbel in Zuid Amerika iets anders te zeggen heeft dan in Afrika of in Jemen? Ik lees in de Bijbel dat God overal dezelfde is altijd. Dat houdt voor mij persoonlijk ook in dat ik niet met hen kan meegaan die zeggen: het maakt niet uit iedereen mag zijn gaven inzetten.

        Ten aanzien van homoseksualiteit ligt het wat mij betreft nog “eenvoudiger.” God bracht man en vrouw samen om samen compleet te zijn. Ook Jezus verwijst hier naar in die tijd dat Hij op aarde rond liep. Veel mensen claimen dat God door Jezus, niets zei over homosexualiteit. Hij deed dit wel. Hij benoemde de scheppingsorde, het huwelijk als enige vorm van samenleven waar binnen sexualiteit mogelijk was. Meer was ook niet nodig want dat was Gods duidelijke bedoeling! God zag dat Adam alleen was. Dat was hij niet, God was bij hem dus in die zin zou je zeggen dat dat voldoende was. God wilde Adam echter compleet maken door een vrouwelijke tegenhanger zodat zij samen Gods beeld waren. Als je dan in je eigen leven gaat zoeken naar Gods wil kan het in mijn optiek niet zo zijn dat je je eigen geluk in dit leven laat prevaleren boven Gods bedoeling voor deze schepping. Je noemt het zelf al: wat betekent het dat de Bijbel overal de exclusieve (seksuele) relatie tussen man en vrouw aanwijst?

        Om terug te komen op onze huidige cultuur:, de mens doet vandaag de dag alles om niet meer lijden. Een groot deel van de boekenwinkels ligt tegenwoordig vol met (zelfhulp) boeken: hoe wordt ik gelukkig, hoe ben ik compleet, waar vinden we het geluk etc. We zijn zo sterk op ons zelf gericht en dat gaat niet aan ons en onze kerken voorbij. Zo ligt de nadruk dus heel sterk op wie ik ben inclusief mijn seksualiteit. Als men tegenwoordig vindt dat dit onlosmakelijk onderdeel is van mijn identiteit betekent dat dan ook dat ik meerdere vrouwen mag hebben? Of dat als ik vrijgezel ben, ik mijn seksualiteit wel mag toepassen buiten een eventuele relatie? Of zoals mijn vrouw al 10 jaar ernstig ziek is en in een rolstoel zit, ik mijn seksuele bevrediging buiten mijn huwelijk kan zoeken? of….of… vul zelf maar aan. Als we er van uitgaan dat seksualiteit iets heiligs en iets mystieks is wat door God zelf in de orde van de schepping is gelegd in het beeld van Zijn bedoeling, het samen gaan van man en vrouw, dan wordt het dragen van ons kruis, of dat nu in fysieke pijn of geestelijke pijn draagbaarder als je dit bij het kruis brengt. Zijn juk is zacht en Zijn last is licht…

      • Dank. ‘Ergens lees ik ook een zweem van’ zeg je. Zo kunnen we geen gesprek voeren, Peter. Dat schiet niet op. Dat merk ik daarin dat je in herhaling valt. De vragen die je aan het einde stelt: daar gaat het inderdaad om; wat betekent het in al die situaties om Jezus te volgen? Daarbij moeten we allereerst af van een vreemd idee van wat seks zou zijn. Mystiek en heilig; hoe kom je daarbij? Daarin hoor ik een echo van een romantisch liefdesideaal. Juist daardoor gaat er zoveel mis in relationele sfeer; niet in de laatste plaats onder christenen! Zie m’n artikel https://jmhaak.com/2015/03/14/klaag-niet-over-samenwonen-en-teloorgang-huwelijk/. Mvg

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s