De schrik van je leven

Paniekreactie bij het open graf. Daarmee sluit het evangelie van Marcus af! Het lijkt geen sterk verhaal. Zeker niet als je je realiseert dat Marcus het vroegste evangelie is. Wat betekent Marcus 16:1-8? Voorbeeldliturgie onderaan de preektekst.

1         Paniek en Pasen.
Vreselijk schrik. Het kan je overkomen. Als je een bericht hoort dat je tot in het diepst van je hart treft. Een paniekaanval kan er zelfs voor zorgen dat je de controle over jezelf verliest. Mensen die dat hebben meegemaakt, vergeten dat nooit meer.

Het evangelie van Marcus sluit af met een paniekaanval van een paar volgers van Jezus.[i] Verwacht je dat met Pasen? Pasen is toch jubel en glorie?

Het portret van Marcus over de volgelingen komt authentiek over. Hun grote verdriet wordt getekend in vers 3. Er staat dat ze er helemaal niet aan gedacht hebben dat ze de grote grafsteen helemaal niet kunnen wegrollen. Zo zijn ze in beslag genomen door hun verdriet. Dat kan jou en mij ook overkomen als je overmand bent door emoties. Je vergeet dan zomaar de meest praktische dingen. Deze vrouwen willen Jezus’ lichaam een betere begrafenis geven. De laatste eer. Daar was het, in de haast voorafgaand aan het vieren van de Sabbat, niet van gekomen.

Maar ze kijken in een open graf. De steen is al weg (vers 4). Dan zien ze in het graf een man die eruit ziet als een engel.

Daar komt de eerste schokgolf.

De kalmerende woorden van de hemels uitziende man bedaart hun schrik niet. Zijn opdracht aan hun adres is aan dovemansoren gericht. Ze vluchten naar buiten. Maak dat je wegkomt!

De tweede golf van angst spoelt over hen heen en drijft hen weg bij het graf en die hemelse figuur.

Als ze wegrennen kunnen ze, in tegenstelling tot wat de engel had gezegd, alleen maar zwijgen. Verlamd van schrik. Angstgolf nummer drie.

En dan een punt bij Marcus.
Einde verhaal.

Opvallend.

In onze cultuur kennen we genoeg verhalen over ‘opstanding’. Denk aan de (steeds profetischer wordende) film The Matrix. Als Neo opstaat uit de dood en inderdaad the One blijkt te zijn, zijn er alom blikken van verbijstering. Hoe is dit mogelijk! En het hele systeem van The matrix slaat op tilt. Schitterend in beeld gebracht. Maar toch. Het is niet zo extreem als bij Marcus. Wat is daar toch aan de hand?

2         Hoe groot is die ene schat.
Vandaag vieren we Pasen. Christus is opgestaan. Jezus leeft. Ja. Geprezen onze God en koning! Maar stel je nou eens voor. Stel je voor, gemeente: we kenden alleen dit verhaal. Dit slot van Marcus tot en met vers 8: ‘ze waren zo erg geschrokken dat ze niemand iets zeiden’.

Wat had je dan geloofd? Was je dan vandaag naar de kerk gekomen?

Je moest dan – net als bij Goede Vrijdag – een stap terug doen. Terug; je moest het doen met de wonderen van Jezus; zijn schitterende en schokkende gelijkenissen en profetieën; zijn onvoorstelbare Schriftkennis, steeds in relatie tot wie hij zelf is; zijn zwijgen op alle valse laster; zijn getuigenis dat hij ‘de mensenzoon is die komt op de wolken’; zijn roep aan het kruis ‘mijn God, mijn God: waarom hebt U mij verlaten’; zijn wonderlijke dood en alles daarom heen, de belijdenis ‘hij is wél Gods zoon’ (centurio). En dan stilte, meer dan een dag lang. En dan; dan stuiven een paar vrouwen in blinde paniek je tegemoet, weg bij Jezus’ open graf vandaan.

Wat had jij geloofd!?

Godzijdank kregen we meer te horen over Jezus opstanding (alle andere evangeliën en 1 Korintiërs 15 1-7 e.a.). En toch staan we vanmorgen stil bij de paniek van de eerste open-graf-getuigen. Zo worden we als het ware gedwongen nog een keer goed te kijken naar de schat van het evangelie. Nog beter te kijken naar hem die ons toeroept die ene stap naar hem te zetten.[ii] Wie is hij?

Als we ons richten op de paniek van deze vrouwelijke volgers van Jezus, moeten we goed kijken. Je kunt zeggen: de opstanding van Jezus paste simpelweg niet in de geloofswereld van de gelovigen van toen (Johannes 11:24).[iii] En daarom zijn ze van slag als ze met de opstanding te maken hebben. Dat is zo. Maar toch gaat het verder dan dat. Het gaat hier om volgelingen van Jezus. Zij hebben die ene stap gezet. Ze hebben de schat gevonden. Was het zo geweest dat het alleen ‘niet gepast’ had in hun plaatje (dat Jezus zou zijn opgestaan) dan hadden ze bij het open graf van alles en nog wat kunnen bedenken. Bijvoorbeeld: grafroof of Jezus’ lichaam verlegd. Ze hadden, als in Jezus gelovigen, zelf kunnen overwegen: was er (toch) iets met Jezus’ opstanding; hoe onvoorstelbaar dan ook? Maar dat is niet hun reactie. Ze zijn totaal van de kaart.

En ligt het niet erg voor de hand dat, als je in Jezus gelooft en een open graf ontdekt met een hemelse boodschapper, dat je wegrent en iets roept als: ik weet niet wat of hoe; maar er ís iets: het is níet voorbij met Jezus! Maar ze zwijgen in alle talen.

Wat zegt dat?

Misschien vinden we een eerste aanwijzing als we goed luisteren naar een eerdere paniekreacties in het evangelie van Marcus. Wat was er toen aan de hand? De transfiguratie van Jezus (‘verheerlijking op de berg’) is zo’n moment. De plotselinge, majesteitelijke blik van Jezus levert deze reactie op:

Hij (Petrus) wist niet goed wat te zeggen, want ze waren door schrik overweldigd. ’ (Marcus 9:6).

Rondom de majesteit van Jezus gebeurt dat; schrik, geen woorden hebben.

We hebben in het luisteren naar Marcus nog zo’n paniekreactie ontdekt. Uitgerekend bij een tegenstander van Jezus. Dat was toen de Schriftgeleerde Jezus vroeg naar het belangrijkste gebod.[iv] Jezus zei de Schriftgeleerde dat hij gezien wil worden als ‘de naaste’ die net zo liefgehad moest worden als God, de Enige. In het antwoord van de Schriftgeleerde hoor je zijn paniek.Uit alle macht probeert hij het antwoord van Jezus te veranderen tot acceptabele proporties. Hij moet iets gevoeld hebben als: zeg je dan eigenlijk, Jezus, dat het liefdesgebod tot God één op één van toepassing is op…!? En Jezus zei, haast laconiek, tegen hem: je bent niet ver van het koninkrijk. Zet de stap, Schriftgeleerde. Die ene stap. Maar de Schriftgeleerde durft niks meer te vragen (Marcus 12:34c). Hij voelt geen nattigheid. Hij voelt heilige grond. Hij deinst terug.

Opnieuw: de paniek ontstaat als het dicht, heel dicht, aankomt tegen de identiteit van Jezus; zijn (goddelijke) majesteit.

En hier, op Pasen, is er extreme paniek. Er is hier geen houden meer aan. Het is veel feller dan bij Petrus (Markus 9:6). En veel heftiger dan bij de Schriftgeleerde (12:32-34).

Een open graf. Hemels spreken.
Dit is veel te groot.
Ze deinzen terug en rennen (weg) voor hun leven.

Is hun schrik – in die authentieke beschrijving – niet juist een aanwijzing? Een aanwijzing wie hij is die ons uitnodigt die ene stap te zetten waar het in het evangelie steeds om gaat? Een aanwijzing die ons laat voelen hoe groot de schat is van het evangelie.

Kijk niet naar Marcus alleen. Wie het Oude Testament kent, weet de reactie van de vrouwen op Pasen te plaatsen:

Ik ga eraan! Ik moet zwijgen
zegt de profeet Jesaja als hij God op zijn troon ziet (Jesaja 6:1-5).
Haast een-op-een met de reactie van de vrouwen op die eerste Paasdag.

Zeven dagen lang verdoofd
is Ezechiël als hij in een visioen Gods majesteit ziet (Ezechiël 1 en 2, 3:15b).
Zo verdoofd zijn de vrouwen voor de woorden van de engel.

De reactie op Pasen past, Bijbels gezien, bij goddelijke verschijning in majesteit. Zonder (het) te zien, zonder (het) te doorgronden, stuitten de vrouwen in dat lege graf en in die hemelse bode op de Majesteit (zie Nederlandse Geloofsbelijdenis artikel 19). We gaan eraan. Dit is te groot. Wegwezen![v]

Tegen wil en dank worden deze vrouwen getuigen.
Wíe lag daar in het graf?
Wie is Jezus?

Marcus wijst en duidt.
Dat ene, grote mysterie van het geloof:
Hij is geopenbaard in een sterfelijk lichaam!
(1 Timoteüs 3:16b)

Ik weet niet hoe het precies met het slot van dat evangelie zit. Maar als 16:1-8 het einde is, dan zegt het genoeg. Meer dan genoeg. Niet Marcus maar Jezus zegt:

Je ziet mij niet. Je ziet een leeg graf.
Je ziet mij niet in een wereld van pijn en vragen.
Je hoort mij niet als mensen zeggen dat geloof achterhaald is.
En zet nu de stap. Zet die ene stap.
Zoek de (diep verborgen) schat.

Ik ben die schat.

Geloof in Jezus, gemeente. Zet die stap steeds weer. Groei in hem.

3         Jezus eer bewijzen.
Terug naar de vrouwen op die eerste Paasdag. Zij willen Jezus eer bewijzen maar krijgen de schrik van hun leven. Wij staan in die lijn als wij vanmorgen avondmaal vieren:

want door schuld met schrik bevangen
zoekt ons hart vergiffenis
slechts in U bestaat ons leven
(Liedboek voor de kerken 360).

Onze schuld bracht Jezus in het graf. Zo hebben we op Goede Vrijdag beleden. Vandaag leren we op te kijken. Naar Jezus te zien. Wat hij met onze zonde(dood) doet. Hij (over)wint.

Vier mee, gemeente. Neem, eet en drink. Want hij die in het graf lag leeft. In en dankzij hem wordt de schrik verandert in vreugde. Want híj nodigt. Hij roept u en jou. De grote schat wordt gevonden in de ‘kleine’ symbolen van brood en wijn. In de liefde tot hem en elkaar.

Gezegend Pasen!


Deze preek hoort bij een serie preken over Marcus (2017/2018). Hier vind je een korte inleiding op die serie en een overzicht daarvan.

[i] Ik ga er dan vanuit dat het slot van Marcus 16:9-20 (er is ook nog een ander, korter slot) waarschijnlijk niet bij het oorspronkelijke evangelie van Marcus hoort. N.T. Wright denkt dat het oorspronkelijke slot van Marcus verloren is gegaan. Wright zegt dat het bij zoveel documenten gebeurd is dat het slot beschadigd is geraakt (en daardoor verloren ging); dat zou hier bij een heel vroeg exemplaar van het Marcus-evangelie moeten zijn gebeurd. Later zou er dan een passend slot bij gemaakt zijn; passend bij het evangelie van Jezus zoals dat bekend was geworden. Interessant is dat Van Bruggen (die in het CNT verdedigt dat 16:9-20 bij het Marcus-evangelie-zoals-wij-dat-kennen hoort) juist een argument levert voor het voor ons idee merkwaardige slot van Marcus 16:8); meer teksten uit die tijd eindigden zo.

Waar het mij met name om gaat is de gedachte erachter. Sommigen grijpen het slot in Marcus 16:8 aan om de opstanding  te ontkennen. Juist omdat Marcus het vroegste evangelie is: als het daar, bij het vroegste document, al alleen maar paniek is wat de klok slaat…. Het mag, mijn prekenserie volgend, niet verbazen dat ik die gedachte niet heb. Zie hierover ook mijn prekenserie over de opstanding, zie noot iii.

Wright zegt: ‘I find it incredible that he (Mark) would break off just at the point where he was about to tell us how the second part (of Jesus’ prediction about his fate in Jerusalem) came true as well.’ Bij die gedachte heb ik mijn twijfels. Wright zegt dat omdat Marcus volgens hem Jezus presenteert als ‘a true prophet’; Jezus’ voorspelling over lijden (verteld in het Marcus-evangelie) én opstanding (nog niet verteld in het Marcus-evangelie) komen uit. In dat geval moet Marcus er inderdaad van spreken. Maar portretteert Marcus Jezus als ‘a true prophet’ (Wright)? In mijn prekenserie over Markus kom ik er steeds bij uit dat Jezus de schat van het evangelie zelf is omdat hij Gods zóón is en zich (zo) met God op een lijn stelt. Dat verandert het perspectief. Niet (zoals bij Wright) zo interessant is of de tweeledige profetie beschreven wordt. Maar: wint het graf? Of – voor de allerlaatste keer in het evangelie weer die ene vraag: is Jezus werkelijk Gods zoon!? Zal ‘de zoon’ opstaan (zie Marcus 12:6-11 en 12:18-27 en de preken daarover)? Begint het geloof – uitgesproken door de heiden (15:39) te leven bij de volgelingen?

Overigens doet de manier waarop N.T. Wright de positie van het huidige slot (vers 9-20) bespreekt ontspannen aan en komt overtuigend over. Zeker in vergelijking bij de excurs hierover bij Van Bruggen (in het CNT). In dat excurs lijkt vooral de zogenaamde meerderheidstekst verdedigd te worden, terwijl Van Bruggen toch zegt dat christenen geen ‘boekgeloof’ hebben. Ik ben het helemaal eens met Van de Beek (Mijn Vader, uw Vader, pagina 104) als hij, in de context van de bespreking van het ‘God bestaat niet’ (Hendrikse), zegt dat ook in een zeer orthodoxe gemeente op Pasen gerust gezegd kan worden dat Markus 16:9-20 een latere toevoeging is.

Misschien is het het beste om te zeggen dat we dit geheel inzake het slot van Marcus niet rond kunnen krijgen. Ik ga in deze preek uit van het slot bij vers 8. Toch preek ik de week na Pasen DV ook over Marcus 16:9-20. Ik aanvaard dat stuk en de inhoud daarvan als evangelie. Zie bij die preek voor meer.

[ii] Zie met name de preek over de 3de strikvraag over de grote geboden waarin Jezus vraagt de stap te zetten hem, ‘de naaste’ net zo lief te hebben als de Enige (Marcus 12:27-38).
[iii] Zie Apologetiek en Pasen, bij een themadienst over de opstanding. En zie de preek over de strikvraag rondom de opstanding, Marcus 12:18-27.
[iv] Zie noot ii.
[v] Kennen wij die angst ook nog steeds als het over Pasen gaat? Zeg niet te snel dat dat niet zo is! Peter Hitchens – zelf van atheïst bekeerd tot het christendom, broer van de bekende atheïst Christopher Hitchens – noemde de opstanding eens ‘de gevaarlijkste gedachte’ omdat dat alles verandert; leven is niet zinloos en er is hoop. Zie hierover mijn Paaspreek over 1 Petrus 3:18b (2015).

Verder is te denken aan blijvende spot over Jezus’ kruisdood. In een cultuur die God heeft afgeschaft zou je dat niet verwachten. Of is men daarin juist toch bezig met het in leven houden van Jezus, met zijn opstanding? Is men ergens bang dat de Paasverhalen waar zijn? Zie mijn artikel Hij is verrezen dood ten spot (de Reformatie,  2012).

Voorbeeldliturgie
Sela Votum en groet https://www.sela.nl/liederen/1/votum-en-groet.html
GK 95: 1, 2 en 3 (‘Daar juicht een toon, daar klinkt een stem’.)
Nieuw leven in Jezus (Kolossenzen 3, gelezen door voorganger)
GK 95: 4
Gebed
Kindermoment. Johannes 20:1-10 Het wordt licht: Jezus leeft!
Maria kwam bij het graf (op toonhoogte 354)
Lezen Marcus 16:1-8
Verkondiging De schrik van je leven
1 Paniek en Pasen
2 Hoe groot is die ene schat
3 Jezus eer bewijzen
GK 109: 1 en 2 (Halleluja, lof zij het Lam)
Viering avondmaal (formulier 4)
Gebed
Nodiging en viering heilig avondmaal
Tafel 1 afgesloten met
GK 94:1
Tafel 2 afgesloten met
GK 94:2
Tafel 3 afgesloten met
GK 94: 3 en 6
Dankgebed en voorbede
Kinderen komen terug
Collecte
GK 99: 1 t/m 3 (U zij de glorie)
Zegen
Verdere ontmoeting

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s