Gemeente van de Heer

1         Psalm 6 trekt de aandacht.
Wat dacht je toen we zonet Psalm 6 lazen? Misschien heb je bijna zomervakantie en zie je uit naar welverdiende rust en geplande vakantie/tripjes. Of ben je met plannen bezig voor volgend seizoen. Een ander heeft net een mooi feest achter de rug. En dan Psalm 6. Een niet te bekend maar wel heftig lied. Ik heb de gewoonte om – als het even kan – de preektekst van de zondag te lezen als ik door de week op bezoek ga in de gemeente. Dan roept Psalm 6 het een en ander op. Het is vooral, denk ik, hoe het lied begint. Dat zet de toon:

HEER, straf mij niet in uw woede,
Tuchtig mij niet in uw toorn
(Psalm 6:2).

In onze cultuur geloven de meeste mensen niet in God. En degenen die wel geloven hebben het niet graag/vaak over Gods oordeel en straf. Dat zijn heikele onderwerpen. Psalm 6 zet de boel gelijk op scherp. Wat moet je ermee?

De Psalmen
Gemeente, een aantal jaar geleden heb ik een prekenserie over de Psalmen gehouden.[i] We zijn toen in vogelvlucht doorheen het hele Bijbelboek Psalmen gegaan. Zo rond de zomertijd ben ik op basis van die serie een paar keer terug gegaan naar de Psalmen. In de Corona-tijd hebben we naar de crisis-Psalmen van de Korachieten geluisterd (Psalm 42-49).[ii] En nog steeds zijn de Psalmen niet ‘op’. Het zijn er honderdvijftig dus je hebt wel even. Ook deze zomer wil ik de Psalmen weer een paar keer op het preekrooster zetten.

Waarom? De Psalmen laten het geloof van Israël horen. Het is het kloppende hart, de ‘binnenkant’ van het geloof. Jezus neemt de Psalmen op beslissende momenten in zijn leven op aarde op de lippen (Matteus 27:46, Psalm 22).[iii] Na zijn opstanding uit de dood zegt Jezus dat de Psalmen over hem gaan (Lucas 24:44). In het zingen van de Psalmen volg je Jezus.

En dan is het inderdaad zo dat Psalmen niet altijd makkelijk zijn. Er zijn schitterende Psalmen waarmee je gelijk van a tot z mee instemt. Er zijn ook Psalmen waarbij je, zeker op het eerste gezicht, bedenkingen bij hebt. En dan is het de kunst om ze niet over te slaan maar juist goed te kijken. Waar gaat Psalm 6 over en wat betekent dit lied voor jou en mij?

2         HEER help me!
In de kerkelijke traditie heeft dit lied een plek gekregen bij de zogenaamde boetepsalmen; de Psalmen 6, 32, 38, 51, 102, 130 en 142. Je kunt Psalm 6 bijvoorbeeld bidden op Aswoensdag, het begin van de lijdenstijd.

Boetedoening
Reformator Maarten Luther is bekend geworden vanwege zijn 95 stellingen die voor een belangrijk deel over boetedoening gaan (tegen de Aflaat). De basis van die 95 stellingen liggen in een prekenserie die Luther over de boetepsalmen hield. Die serie begint met een preek over Psalm 6.[iv] Luther heeft het in die preek over de vraag wat werkelijke boetedoening inhoudt. Dat gaat niet over een formele transactie – laat staan geld. Het gaat over het geloof in Jezus die voor onze schuld betaalt en ons van al onze zonden verlost. Luther leest Psalm 6 in de lijn van kerkvader Augustinus: als Gods oordeel ons hier treft dan gaan we daar, op Jezus’ dag, vrijuit.

S.O.S.
Luthers uitleg zal in zijn tijd vernieuwend en bevrijdend zijn geweest. Maar je proeft daarin ook de spanning van zijn tijd. Ik denk dat er veel voor valt tegen zeggen om Psalm 6 niet als boetepsalm te zien. In ieder geval niet in eerste instantie. Ik kom daar zo op terug.

Psalm 6 is een intense kreet om hulp. David zit flink in de problemen. Het vreet aan hem. Niet precies bekend is wat de situatie is (de Psalmen zijn hierin veelal terughoudend) maar het gaat niet goed:

Heb erbarmen, HEER, want ik kwijn weg
Genees mij, HEER, ik ben doodsbang,
ik vrees voor mijn leven.
Hoe lang, HEER, moet ik nog wachten?
(Psalm 6:3 en 4).

Dit is een SOS. David heeft het over zijn vele tranen. Hij kan er niet van slapen. Psychische ellende verstikt hem. Hij vraagt zich af hoe lang de tegenslag nog aanhoudt. Hij richt zich tot God. Zo is het begin van Psalm 6 (vers 2) te begrijpen. Dat gaat niet over een god die eens even een flink pak rammel geeft als straf – en dat heb je maar uit te zitten. In zijn verdriet en tegenslag zoekt David het bij God. Hij ziet deze moeite als zijn leven met God, het pad dat God met hem gaat. Mensen (vers 9 en 11) kunnen je heel wat aandoen maar uiteindelijk sta je voor God (vers 2). Zo vatten de Psalmen het leven op; in lief en leed richt je je op God.[v] Hij is je Bron. Zo doet Israël dat. Zo doet Jezus dat. Hij loopt deze weg uit tot zijn laatste ademhaling.[vi]

Psalm 6 vandaag
Als je het zo ziet, snap je dit lied gelijk. Denk aan boeren die ermee geconfronteerd worden dat zij hun bedrijf (misschien) niet kunnen voortzetten vanwege stikstofplannen. Het zijn er veel in ons land. Soms is zo’n bedrijf al jaren in de familie. Je doet je werk met hart en ziel. Je staat met je rug tegen de muur. Wat voor een onzekerheid en spanning levert dat op. Psalm 6 spreekt deze spanning uit en legt die voor God neer. Ik las laatst een verhaal van een boer die in een gebied werkt dat in beeld is bij de stikstofplannen.[vii] Die boer vertelde van alle onzekerheid. Hij getuigde ook van zijn geloof dat er ook nu een weg voor hem zal zijn. Bijzonder om zo’n getuigenis te horen.

Denk aan een nieuwe generatie die opgroeit in een onzekere tijd met veel prestatiedruk. Aan de ene kant heb je ontzettend veel keuze maar de keerzijde van dat verhaal is dat het ook allemaal van jou afhangt. Dat kan aan je knagen. Van de buitenkant ziet iemand anders het misschien niet aan je hoe je er werkelijk voorstaat. Is God ook de God van deze (nieuwe) generatie? Ja, zegt Psalm 6. Hij is er voor je. Werkelijk. Ik hoorde van een jongvolwassene die zei dat elke keer als ze keuzestress had dat ze eraan probeerde te denken dat God voor haar had gekozen. God is de vaste Grond onder je voeten.

Denk aan militairen. Voor het eerst in lange tijd wordt de dreiging van oorlog serieus. Wat als je uitgezonden bent of wordt naar een van de Baltische Staten? Je bent dan de eerste die de troepen van Poetin moet opvangen – mocht hij het in zijn hoofd halen om de NAVO eens te testen op eensgezindheid. Kan ons leger dit? Wat als je krijgsgevangen wordt? Als je op uitzending bent bid dan met de Psalmen. God kent je helemaal. In de indrukwekkende film Saving Private Ryan (1998) over WOII is er een scherpschutter die de Psalmen op zijn lippen neemt. Ook nog vlak voordat hij sneuvelt.

Kinderen en jongeren in Gaza. Ten hemel schreiend. Ze zeggen dat ze niet dood zijn en niet leven. Hoe lang nog, HEER!?

Oekraïners in ons land komen telkens meer tussen wal en schip? Ken jij er iemand van? Hoe lang nog gaat het zo voor hen?

Misschien lees jij Psalm 6 en begrijp je hoe dit over jou gaat. De moeite die je ervaart. Dat je psychisch lijdt. Obstakels die je ervaart. Hoe lang nog, HEER?

Wonderlijke combinatie
Het bijzondere van Psalm 6 zit in de combinatie van twee dingen die elkaar lijken uit te sluiten. Aan de ene kant is er de hopeloosheid en (psychische) moeite waar geen eind aan komt. Aan de andere kant getuigt het lied van vertrouwen. Beide krijgen het volle pond. De tegenslag (vers 2-4 en 7-8). En het vertrouwen. David doet een beroep op Gods trouw (vers 5). Hij herinnert God er aan dat God er niks mee opschiet als hij kopje onder gaat. Hoe kan hij God dan nog loven (vers 5 en 6)? Zo legt David niet het accent op het redden van zijn eigen hachje maar op de eer van Gods naam. En passant komt dat ook zijn eigen leven ten goede. David verwacht dat er een keer ten goede komt (verzen 10 en 11). Zoals een gemeentelid deze week zei: uiteindelijk komt het goed!

Zie je hoe bijzonder Psalm 6 is? Houd je niet in bij het uiten van waar je in vastzit. Én vertrouw op God die je ziet en redt. Psalm 6 is evenwichtskunst.

Psychisch lijden taboe
Gemeente, ik wil hier een ding aan toevoegen. Psalm 6 getuigt van psychische nood. In onze maatschappij en net zo goed in de kerk kan dat een taboe zijn. We bidden voor een heupoperatie. Maar als je depressief bent? Heb je dat dan alleen te verwerken? Vinden we dan dat je je dan niet moet aanstellen (je kunt dat immers niet zien)? We bidden als iemand een hartoperatie ondergaat. Maar als je angst/stress hebt dan is dat jouw probleem? Voor iemand die voor onderzoek naar het ziekenhuis moet bidden we met naam en toenaam en bij psychisch lijden is het anoniem? Wat zegt dat van ons als gemeente?

In mijn eerste gemeente ging het wel eens over psychische problematiek. Men zei dan: die is in … (naam instelling/plaats). Dan wist je genoeg. O ja? Is dat genoeg? Volgens Psalm 6 niet. David gaat voor in het opnoemen van waar hij doorheen gaat. Voor je gevoel tot in het extreme. Juist zo getuigen de Psalmen van Jezus. De doodsangst van Psalm 6 overvalt Jezus. Jezus zegt het hardop. ‘Nu slaat de angst Mij om het hart’ (Johannes 12:27). Dat kan goed een citaat van Psalm 6:4 zijn. Jezus’ discipelen maken deze angst mee. Vooral in de tuin van Getsemane. Daar strijdt Jezus biddend. De zwaarte van Golgota komt op hem af en dat wordt in alle heftigheid beschreven.[viii] Bijna bezwijkt Jezus daar aan pure stress. Zouden wij dan onze mond houden? Anderen oordelen? Ons schamen? Laten we Jezus in alles volgen. En met het oog op hem de Psalmen bidden. We zingen straks het lied No longer slave. Een indrukwekkend lied. Ook in je angst ben je van je Heer.

3         Leven met Jezus.
De preek is nu bijna af. Wat is Psalm 6 een bijzonder lied. Op het eerste zicht misschien een lastig te nemen hobbel. Maar als je gaat luisteren ontdek je hoe God de Schepper en Redder van lichaam en ziel, lijf en psyche is. Je bent in alles van je Heer. Vergeet dat niet.

Erkennen
En hoe zit het nou met het karakter van dit lied? Is het helemaal onterecht om het lied te zien als een boetelied? Misschien niet. Het is goed mogelijk dat de ellende die David ervaart een gevolg is van zijn eigen handelen (2 Samuël 16:5-14). Dat hij zichzelf in de nesten heeft gewerkt. Dat kan doorklinken in het begin waarin hij God vraagt om bij zijn oordeel ook genadig te zijn. Psalm 6 hoort bij dat deel van de Psalmen waarin de koning (Koningspsalm 2[ix]) op de vlucht is. Telkens duidelijker wordt dat dit niet alleen komt door domme pech of dat het een beproeving is. De koning – in die tijd ‘God op aarde’ – blijkt zelf een mens met zonden en wonden te zijn. Hij moet leren buigen voor de Majesteit. Impliciet klinkt de schuldbelijdenis in Psalm 6. Expliciet verderop in de Psalmen 32 en 51[x]. Zo kun je naar Psalm 6 kijken. Als een begin van die erkenning. Want zonde toegeven, je eigen tekorten erkennen; dat gaat niet zomaar. Dat is een hele tour voor een Oosterse vorst. Laat staan voor een westers mens die van Gods oordeel niet wil weten. Tekorten erkennen vraagt om vertrouwen. Vertrouwen dat God je in Jezus kent in alles en je leven helemaal wil vergeven en vernieuwen (Psalm 103[xi]).

Zegen
Ik rond af. Op het eerste gezicht sta je misschien te kijken van Psalm 6. Als je gaat luisteren opent zich een wereld. Een wereld die je maar al te bekend voorkomt. Psalm 6 zegt dat God er is. In deze crazy wereld. In jouw leven. Dat God in Jezus naast je is komen te staan. Waag het erop met hem. Getuig van hem als je ziet hoe iemand anders vast komt te zitten. Ontvang zijn Geest om een vrij mens te zijn en leef tot zegen voor wie God op jouw pad plaatst.

---

[i] Zie Toegewijd en trouw leven. Het belang van de Psalmen (artikel in OnderWeg).
[ii] Zie kort overzicht preken over de crisis-Psalmen 42-49.
[iii] Zie preek Een kreet uit het duister. Goede Vrijdag Matteus 27:46.
[iv] Zie mijn toespraak Luthers uitleg van de eerste boetepsalm. Toespraak  gehouden in Ulrum op Hervormingsdag 31 oktober 2003.
[v] Heel sterk zo in provocatielied Psalm 44 en klaaglied Psalm 88. God doet de dichter zijn ellende aan, zo zegt dat lied. Zie preek Psalm 44 en preek Psalm 88.
[vi] Zie zijn kreet aan het kruis (Psalm 22). Zie preek voetnoot iii.
[vii] Zie dit artikel in NRC Handelsblad: Zo belandde het landelijke stikstofdossier bij Elbert Hennipman op het erf. ‘Het kan toch niet dat met het opofferen van vijf bedrijven een complete gemeenschap kapotgaat?’ – NRC.
[viii] Zie preek over Jezus in Getsemane. En artikel over Getsemane.
[ix] Zie The return of the king. Preek Psalm 2.
[x] Zie preek God is de geode rechter. Preek Psalm 51.
[xi] Boetepsalm 51 en loflied Psalm 103 hebben alles met elkaar te maken. Zie preek bij vorige voetnoot.

Liturgie

Opwekking 640, mijn hulp is van U Heer (als votum)
Groet
Amen (hardop uitspreken)

Opwekking 849 Goedheid van God

Agnus Dei. Gods leefregels in trinitarisch licht

Gebed

Kinderen naar voren
Veilig in Jezus’ armen. Hemelhoog 426
Kinderen naar kring

Psalm 6 HEER, straf mij niet in uw woede…
DNP Psalm 6:1a, 2v, 3m en 4a HEER laat uw boosheid varen
Verkondiging
Opwekking 794: No longer slave (we zingen Engels. Svp NLse vertaling ernaast)
Opwekking 717: Stil, mijn ziel wees stil

Toespraak Commissie van Beheer

Dankgebed en voorbede

Collecte en kinderen komen terug

Opwekking 585: Er is een dag

Zegen
Amen (GK gezongen)

Verdere ontmoeting