Waarom zou je (niet) in God geloven? Drie struikelblokken verkend

Obstakel.
Wel of niet in God geloven? In onze samenleving gelooft een meerderheid niet in God. Tegelijk is het idee voorbij dat het vreemd is om wel te geloven. We zijn een postchristelijke en multireligieuze samenleving.

De drie grootste obstakels bij het tot geloof in God komen zijn deze:

  1. Hoe zit het met God en lijden? Waarom is de wereld zoals die is – stel dat God (een goede) schepper is?
  2. Waarom zou je in de christelijke God geloven? We hebben nogal wat keuze in onze multireligieuze samenleving. Waarom zou je je aan Een (God) binden?
  3. (Hoe) kan God drie-enig God zijn? Hebben we het hier over een hogere vorm van wiskunde; typisch gevalletje van ‘niet denken maar geloven’? Of is het anders?

Vanuit de Bijbel en de gemeente.
Dit jaar hebben we in de erediensten bij deze drie obstakels stilgestaan. Enerzijds vanuit het ‘stug’ Bijbellezen. Bij het luisteren naar Marcus stuitten we op het grote geheim van het geloof (1 Timoteüs 3:16). Op de ‘bodem’ van het vroegste/oudste evangelie ligt als een diepverborgen schat Gods identiteit, Gods Drie-eenheid, verborgen.[i] En vanuit de vraag aan de gemeente waar het over kan gaan in de eredienst werd de vraag naar God en lijden aan de orde gesteld.[ii]

Welke God?
Vervolgens denk ik dat je het zo kunt zeggen: wie het evangelie hoort bij de vraag naar God en lijden, en het evangelie van ‘Gods Drie-eenheid’ vindt daarmee – als vanzelf – antwoord op de tweede vraag. Namelijk de vraag waarom je in de christelijke God zou geloven. Christus staat steeds centraal.

De vraag ‘waarom deze God’ hoort bij onze multireligieuze samenleving. We stellen immers ons telefoonabonnement samen zoals wij dat willen. En kiezen voor een levenseinde dat bij ons past. Zo doen we ook – ik bedoel dat niet als kritiek maar als constatering – bij geloof: waarom deze God?

Het evangelie zet onze vraag echter in een ander licht. God is God op zijn manier.[iii] Daarover gaat het tweede obstakel. Wie het evangelie hoort over ‘God en lijden’ leert Jezus kennen. Hij werd immers gekruisigd. En alleen vanuit Jezus leer je iets te zien van Gods Drie-enig God-zijn.[iv] Kortom; met twee klappen sla je drie vliegen.

Drie erediensten
Op deze manier zijn de drie obstakels dit jaar aan bod gekomen:

Hierbij bied ik je deze teksten aan. Ik ben benieuwd of ze helpen bij ervaren obstakels bij het wel/niet geloven in God. Ik hoop het. Als je op een van de teksten wilt reageren; welkom om dat te doen. Mijn e-mailadres vind je op mijn blog.

Obstakels in het donker.
Met het noemen van de drie belangrijkste obstakels rondom geloof in God is niet alles gezegd. Iets belangrijks is nog buiten beschouwing gelaten. Dat is het feit dat de hierboven genoemde obstakels in het donker staan. En dat maakt het extra lastig. Met dat donker bedoel ik de tijd van Gods afwezigheid. Onze cultuur is postchristelijk. We hebben God afgeschaft. Christenen zelf ervaren Gods afwezigheid.[v]

Deze omstandigheid stempelen onze vragen. Ook de levensvragen van het waarom en hoe (de identiteit) van God. Hieronder ligt een geestelijke werkelijkheid. Pijn en lijden horen bij ‘het eerste’  (Openbaring 21:4); de wereld zoals wij die kennen.[vi] Maar vandaag leven we in en voor het hier-nu-maals. Anders gezegd: wat in de Bijbel ‘het eerste’ heet, is vandaag het énige. Dat geldt ook voor (het denken van) heel wat christenen. Er is maar een leven; dít – zei laatst een vooraanstaand christen.[vii]

Treffend zag ik deze werkelijkheid laatst in beeld gebracht in deze cartoon:

We hebben geen (waarom)vragen meer. We leven en maken ons leven. We hebben ook geen vragen als we in het hiernamaals komen. Mocht zoiets als een God/hemel bestaan, dan zien we dat dan wel. De hemel doet het goed (in tegenstelling tot de hel[viii]). Maar dan gaat het om de voortzetting van óns leven.[ix] God staat daarbuiten.

Op een heel andere manier kwam dit aspect van geen-vragen in beeld in de TV-rubriek van Arjen Fortuin in NRC Handelsblad[x]:

Uit NRC Handelsblad 19 december 2018, column Arjen Fortuin

    De (postchristelijke) symboliek druipt er vanaf. Via ‘de zoon de vader’. Het kruis. En Fortuins column eindigde zo: geen waarom-vraag toen Johnny alleen aan het kruis hangend overbleef maar: ,,Siri, bel pappa”. Fortuin zegt dat hij dit een erg goede grap vindt. Misschien is dit voor een bepaald, heel klein publiek grappig. Dat zijn de mensen die nog iets van ons verleden overeind willen houden. Dat geeft je tenminste wat in handen om je tegen af te zetten.[xi] Het is een teken aan de wand van de voorbijgaande leegte.

    Deze uitzondering neemt niet weg dat er een onderstroom is waarin vragen naar God er niet of minder toe doen (zie hierboven). Hiermee is rekening te houden. En wel op verschillende manieren. Inzake God en lijden; zie hieronder. Voor Gods Drie-eenheid is te denken aan een heel andere context; de opkomende islam. De Koran zegt immers: ‘zeg geen ‘Drie’’; een expliciete verwijzing naar het christelijke geloof in één God die zich als Vader, Zoon en Heilige Geest bekend maakt.

    Lichtpunten in het donker.
    De context doet ertoe. Tegelijk: bepaalde dingen zullen blijven. Het hoort bij mensen om vragen te hebben. Om God ons Waarom? toe te schreeuwen. En te willen weten wíe God is. Onderzoeken tonen aan dat de vraag naar God en lijden en Gods Drie-eenheid bestaan. En ik heb het thema van God en lijden behandeld als een vraag die uit de (christelijke) gemeente afkomstig is. Gelovigen van alle tijden worstelen met deze vragen (Job). Hier ligt de basis van de Psalmen.[xii]

    En ook in onze cultuur gaat het erover. Zijn er aanwijzingen dat de vragen van alle tijden nog steeds de onze zijn. In de tweede dienst over God en lijden heb ik bijvoorbeeld aandacht gevraagd voor het/de schitterende boek/film The life of Pi. Dit werk vertoont opvallende overeenkomsten met het Bijbelboek Job (zie preek 2 over God en lijden). De film past tegelijk naadloos bij onze tijd. We staan in onze westerse cultuur – denk aan iemand als Yvonne Zonderop – open voor geloof. Religie is terug. Daarmee ook onze (waarom)vragen.

    In Wanderlust (Netflix) stuurt iemand Lewis’ boekje over God en lijden toe.

    Ik denk in dit verband ook aan de Netflixserie Wanderlust. Bij het overlijden van een van de personages wordt het boek A grief observed van C.S. Lewis toegestuurd (ook nog eens bij de dood van iemand die Joy heet; net als de vrouw van Lewis om wie hij rouwt). Ik heb dit boek van Lewis, samen met zijn bekende The problem of pain een plek gegeven in de eerste preek over God en lijden.

    Kortom; de extremen daargelaten is er ruimte om te luisteren. De marges zijn krapper. Maar dat kan zelfs een voordeel zijn. Met nieuwe ogen durven we naar oude vragen te kijken. Aloude wijsheden komen weer tot leven. Mag Gods naam hierdoor worden gekend en geprezen.

    Dordrecht, de dag voor Kerst 2018

    ————————-

    [i] Zie een korte introductie op de serie Marcuspreken (2de Paaszondag 2018).
    [ii] Zie Mijn God, waarom? Themadienst God en lijden deel 1. De weg.
    [iii] Zie Welke God is terug? (Nederlands Dagblad 2014) en The life of Pi en de dood van Amanat (Nederlands Dagblad 2013). Zie ook Het gunstige vestigingsklimaat voor het afgodenbedrijf. Preek Ezechiël 8.
    [iv] Zie God, de enige God, is in Jezus onze naaste geworden. Preek Marcus 12:28-37.
    [v] Zie Afbraak onder Protestanten. Waartoe? Blogtekst naar aanleiding van een observatie van twee predikanten en de discussie daarover.
    [vi] Zie Mijn God, waarom? God en lijden eredienst 2. Waarom?
    [vii] Zie Richt je op Gods dag. Oudejaarspreek 2017 bij 2 Petrus 3.
    [viii] Zie De hel van veraf en dichtbij. OnderWeg 2016.
    [ix] Zie een themadienst over sterven. En zie een themadienst over BDE (Bijna Doodervaring) en No more tears in heaven. Jeugddienst over de hemel.
    [x] Zie hier voor de column van Fortuin (19 december 019).
    [xi] Zie ook mijn brief aan de hoofdredactie van NRC Handelsblad nadat er drie jaar achter elkaar een spotprent van Jezus in de krant stond op of rondom Goede Vrijdag.
    [xii] Zie de in dit artikel genoemde preken over God en lijden. Daarin wijs ik aan dat gelovigen, door de Geest geleid, het Psalmenboek laten volgen op het belangrijkste boek over lijden, Job.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.