De discussie over doopvragen is een teken van secularisatie

In de Vrijgemaakte kerk is er discussie over doopvragen. Hoe spreek je over zonde, wonden, tekorten en/of het kwaad als de heilige doop wordt bediend? Wat te zeggen als je verschijnt voor de heilige God om nieuwgeboren te worden (Titus 3:5)? Alleen al omdat doop en avondmaal sacramenten zijn, is een discussie over doopvragen fundamenteel. ‘Symbolen worden tot cymbalen in het uur van de dood’ (Achterberg). Waar gaat het om bij de doop? We bidden of de dopeling ‘eens zonder angst mag verschijnen voor rechter en redder Jezus Christus’ (doopformulier). Een indrukwekkend gebed. Ik verwijs er graag naar als we samenkomen in een eredienst die voorafgaat aan de begrafenis van een gemeentelid. Je was, gelukkig, allang met Christus gestorven om met hem op te staan in een nieuw leven (Romeinen 6:4). Zo hebben de zonde en de dood niet langer de overhand. Christus leeft en wij met hem.

Secularisatie
Dat er in de hertaling van doopformulieren een fout is geslopen waardoor het accent komt te liggen op dat ene (zondige!) kind, zal zo wezen. Maar ik denk dat het niet helpt om daarop te focussen in de discussie. Erik de Boer (TU Kampen) doet dat enigszins in zijn sterke artikel in het Nederlands Dagblad van 15 februari jl. Hij pleit ervoor om terug te keren naar het collectieve van de oude doopvraag: ‘belijdt u dat ónze kinderen, ook al zijn zij in zonde ontvangen en geboren… toch in Christus geheiligd zijn?’

Ik denk dat we alleen verder komen als helder wordt wat er áchter de discussie zit. Klaas-Willem de Jonge wijst erop dat de discussie over de doopvraag oude papieren heeft (Nederlands Dagblad 26 februari jl.). De remonstranten kozen bijvoorbeeld een andere doopvraag dan de contraremonstranten, rondom de tijd van de Dordtse Synode 1618/9. Anders gezegd: achter wat je wel of niet zegt of zeggen wilt, gaat een wereld schuil. Als het dáár niet over gaat, heeft terugkeer naar een ons allen (eens) bekende formule geen zin. Daar kan zelfs een gevaar in schuilen. De formule kan gaan werken als bezwering van iets dat ondertussen toch wel verder doorzet.

Ik geef ‘m voor een betere maar ik denk dat de discussie over de doopvraag uiting is van secularisering. Als een volwassene tot geloof komt en zich laat dopen, spreek je over tekort, zonden en het kwaad. Altijd. Dat zijn meestal geen ‘fijne’ gesprekken. Maar wel goede gesprekken. Want het gaat over de realiteit. Meerdere mensen hebben me verteld dat juist tekorten of het onderkennen van kwaad in jezelf een reden was om na te gaan denken – en dat ze zo op de weg van het geloof in Jezus terecht zijn gekomen. Bij kinderen wordt dat problematisch. In onze cultuur zien we kinderen als teken van pure onschuld en onbevangenheid. Christenen gebruiken daarvoor soms zelfs, geheel onterecht, teksten als Marcus 10:14 en 15.[i] Daar zegt Jezus: laat kinderen bij me komen want het Koninkrijk van God behoort toe aan wie is zoals zij. Nog een stap verder is te zeggen dat ouders kinderen krijgen wel eens zien als een bonus op een (al) goede relatie. Van die kinderen ga je dan geen lelijke dingen zeggen. Dat is een streep door eigen rekening. Je kind is een parel in Gods hand.

Antivaxers
Ik zie een parallel tussen de moeite met doopvragen over zonde of het kwaad en de moeite die antivaxers ervaren (ouders die hun kind niet willen laten inenten). Filosoof René ten Bos verwoordde het gevoel van antivaxers onlangs scherp (Trouw, 5 september). Ten Bos wijst erop dat natuurlijke zuiverheid een belangrijk gevoel is geworden. Hij zegt: ‘je gaat je kind, het meest onschuldige, toch niet volspuiten met ziektekiemen?’ Volgens Ten Bos vervangt dit gevoel zo ongeveer het geloof in God.[ii] Zo passen gelovige ouders vandaag goed op wat ze van hun kinderen zeggen. Zonde!? Kwaad!? Je wordt al giftig als je daaraan denkt.

Discussies in de Vrijgemaakte kerk zijn interessant. Dat wil zeggen: die kerken veranderen sterk schoksgewijs.[iii] Wat bij anderen ook wel speelt, wordt daarom bij hen sneller duidelijk. Nog niet zo lang geleden ging de discussie in de GKv nog over het gebruik van formulieren.[iv] Nu zijn de doopvragen aan bod. Ik vind al die discussies en/of veranderingen niet verkeerd. Zeker niet. Sterker nog: vooral in de tijd dat ik in Rotterdam predikant was, heb ik veel aan discussies meegedaan.[v] En nee; dat wil bepaald niet zeggen dat ik overal enthousiast over ben.[vi] Maar dat de tijdgeest christenen soms flink in de kladden pakt, is een fenomeen dat twee predikanten uit de PKN al eens eerder in een analyse aan de orde stelden.[vii]

De vraag is voor mij of we de juiste discussies voeren of dat we – nog steeds – erg reageren op ons (stellige) verleden; we willen het anders doen – en dan ook helemaal anders. En ik vraag me af of we kunnen onderscheiden waar het op aankomt.[viii]

Tegengif
Wat te doen? Laat ik voor mezelf spreken. Ik laat discussies inmiddels wat meer links liggen. Wat ik probeer te doen is lange series preken uit de Bijbel te houden. En dan zowel Oude als Nieuwe Testament.[ix] Bij het maken van die preken luister ik zo goed mogelijk naar wat diverse theologen zeggen en wat er in onze cultuur speelt.[x] Zo probeer ik te verstaan wat de Geest zegt. [Want ja – sorry – zo gereformeerd ben ik: ik houd woord en Geest dicht bij elkaar. En nee; de Geest laat zich nergens door opsluiten: Hij is Heer en maakt levend (Nicea)[xi]] Zo ben ik nu met een serie uit Ezechiël bezig.[xii] En dan kijk ik nog weer eens naar (kerkelijke) discussies. Kun je vanuit Ezechiël met droge ogen beweren dat – waar, wanneer of hoe dan ook maar – het benoemen van zonden, wonden en het kwaad problematisch is? Hoofdstukken lang spelt God al die dingen uit. In hoofdstuk 4 moet de profeet tijdenlang symbolisch op z’n zij liggen om de jarenlange zonden van het volk uit te beelden.[xiii] Ezechiël doet sterk denken aan Openbaring (zie noot xii).[xiv] Boeken die profetisch een röntgenfoto laten zien van de wereld(geschiedenis) en vooral van wie God is en zijn recht en trouw. Ingrijpend. En buitengewoon hoopgevend.

Zoals gezegd is de discussie over doopvragen belangrijk. Ligt het probleem bij formuliergebruik of een vraagstelling? Daar geloof ik weinig van. Vijfhonderd jaar na de ontdekking van sola scriptura (alleen de Bijbel) mag het tota scriptura (heel de Bijbel) meer aandacht krijgen. Zo leren we Christus kennen (Johannes 5:39b).

Dordrecht 28 februari 2019

[i] Zie Jezus zegent de kinderen. Een preek over dat gedeelte.
[ii] Zie Vaccinatie en Godsbeelden. Blogpost september 2018.
[iii] Zie Kerk in een post-truth samenleving. Blogpost na de GKv synodebesluiten inzake vrouwelijke ambtsdrager.
[iv] Zie Formulieren: afschaffen of recyclen? Artikel in De Reformatie van 2013.
[v] Zie ‘Bijbelse’ vrouwelijke ambtsdragers. Gedachten bij het deputatenrapport. Blogpost najaar 2016.
[vi] Zie Stilzitten als je wordt geschoren. Blogpost naar aanleiding van het vertrek van een collega van me van de GKv naar de PKN. En Kerk op de goddelijke strafbank (Nederlands Dagblad, 2016). In beide artikelen laat ik de mogelijkheid open dat bepaalde dingen te zien zijn als een hemels oordeel over een kerk die zich isoleerde en daarbij hoog van zichzelf opgaf. Zie ook Een nieuw begin voor Christus’ kerk (Nederlands Dagblad, 2013).
[vii] Zie Afbraak onder Protestanten. Waartoe? Blogpost najaar 2017.
[viii] Zie Christus en cultuur (OnderWeg 2015). Dat artikel gaat over kerk zijn in onze tijd en wat daarin meekomt. Ik eindig met aandacht vragen voor onderscheidingsvermogen.
[ix] Zie Hoe maak je een keuze waarover je preekt? Inleiding op een serie preken naar aanleiding van vragen uit de gemeente.
[x] Zie Dat ene grote mysterie. Korte inleiding op een serie Marcuspreken.
[xi] Zie De Geest, de kerk en de verhoogde Jezus. Inleiding op een korte serie (Catechismus)preken.
[xii] Zie KNOWN. Een inleiding op een serie Ezechiëlpreken.
[xiii] Profetie next level. Ezechiël als teken aangesteld.
[xiv] Dat het te simpel is om te zeggen dat Ezechiël Oude Testament is (en daarmee een soort van achterhaald); zie Bloei op in Gods koninkrijk (en verwijzingen daaronder). Preek Ezechiël 15.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.