Wonderlijk, hoe God nabij komt. Artikel in Trouw over eerbiedskapitalen NBV21.

Schrijf je ‘Hij’ of ‘hij’ als het over God gaat? De discussie over eerbiedskapitalen[i] lijkt muggenzifterij maar mijn collega Zuurmond maakt inzichtelijk wat daarin meekomt (Trouw, 9 oktober). Eerbiedskapitalen kunnen ervoor zorgen dat God een ‘abstract opperwezen’ is terwijl de Bijbel juist vertelt dat God nabij wil zijn, zegt Zuurmond. God neemt in Christus zelfs een mensengestalte aan. Dan past het nabije ‘hij’.

Hemels licht
Zuurmond heeft een punt. Maar ik volg hem niet. Dat zit vast op de tegenstelling abstract versus nabij. Volgens mij brengt de Bijbel God op een andere manier ter sprake. Het boek Paul: A Biography (2018) van Tom Wright helpt je om dat te zien. Wright beschrijft het bekeringsverhaal van schriftgeleerde Saulus (Handelingen 9). Wright plaatst dit verhaal in de context van het Jodendom van toen. Gelovigen verwachtten het grootse herstel waarvan de profeten spraken. God zou in eigen Persoon naar de tempel komen. Door godsdienstige rituelen konden gelovigen bezig zijn met dat moment en er zo alvast iets van ervaren. En dan wordt Saulus plotseling door een hemels licht omstraald.[ii] Hij is totaal van de kaart. Is dit het langverwachte moment? Wat een schok als blijkt dat Saulus te maken heeft met Jezus!

Verheven en nabij
Het bovenstaande maakt duidelijk dat het niet gaat om abstract of nabij maar om verheven en nabij. Van dat laatste getuigt de Bijbel vaak. Denk aan Jesaja’s woorden dat de Verhevene in heiligheid troont en bij de onaanzienlijken.[iii] De evangeliën vertellen van Gods nabijheid, tot aan Jezus’ sterven toe. Hij is doodgewoon, zogezegd.[iv]  Evenzeer laten de evangeliën verhevenheid zien. Jezus zegt en doet dingen die voorbehouden zijn aan God alleen.[v] Hij is aanbiddelijk.

Wat betekent dit nu voor het wel of niet gebruiken van eerbiedskapitalen? Bij nabijheid hoort ‘hij’. Bij verhevenheid hoort het eerbiedige ‘Hij’. De Bijbel zegt dat deze twee elkaar niet uitsluiten. Blijkbaar is God niet ‘Hij’ die zich laat wegduwen in de hemel zodat je van ‘hem’ geen last hebt. Net zo goed is God niet ‘hij’ die zich laat opsluiten in onze werkelijkheid alsof ‘Hij’ die niet helemaal zou omvatten.

Verwonderd
Wie gaat vertalen zal moeten kiezen tussen het gebruik van ‘Hij’ of ‘hij’. De NBV21 laat de eerbiedskapitalen terugkomen.[vi]

nbv21 presentatie

In de Grote Kerk te Den Haag werd de NBV21 gepresenteerd (foto jmh).

Ik vind dat een goed te verdedigen keuze.[vii] Bij het lezen ontmoet je steeds die Ander. In begrijpelijke taal lees je een verhaal dat je steeds verwonderd doet staan. Niet normaal hoe nabij God is gekomen en met ons omgaat.

Trouw,  Hou het toch maar op God met een hoofdletter, 14 oktober 2021.

Zie voetnoot i hieronder voor andere bijdragen over eerbiedskapitalen (Karin van den Broeke en Peter-Ben Smit). En zie Hoe indrukwekkend is God. Inleiding (1100 woorden) prekenserie Ezechiël.

Voetnoten
[i] Vanuit feministische hoek kwam er al eerder kritiek op het gebruik van eerbiedskapitalen in de NBV21. Zie een artikel als reactie daarop: God is niet zomaar een mannetje (Trouw, 20 februari 2021) van Peter-Ben Smit. En zie Die hoofdletter is juist erg eigentijds (Trouw, 13 oktober 2021): interview met Karin van den Broeke, voorzitter Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap (NBG). In dit bovenstaande artikel beperk ik me tot het dilemma dat Zuurmond aan de orde stel: ‘hij’ en geen ‘Hij’ omdat God nabij is gekomen?
[ii] Hoe reageren mensen als ze Gods heerlijkheid en verhevenheid zien? Zoals Ezechiël verdoofd is na het openingsvisioen, zo valt Saulus plat op de grond bij het verschijnen van Jezus. Zie de preek Hoe indrukwekkend is God (Ezechiël 1). Over Gods belofte om Zelf terug te keren in de tempel, zie de preek God maakt alles nieuw (tempelvisioen Ezechiël 40vv). Wright noemt in Paul: A Biography met name de profeet Ezechiël (en Jesaja). Ik hield 23 preken over het oudtestamentische Bijbelboek Ezechiël (en schafte daarna het boek van Wright aan). Opvallend ‘detail’ als je nadenkt over hoe mensen reageren op Gods verheven verschijning: hoe is de ‘blinde paniek’ te verklaren van vrouwen die op Pasen in pure paniek bij Jezus’ open graf vandaan rennen (het zogenaamde eerste slot van Marcus)? Zie De schrik van je leven. Preek Marcus 16:1-8. En zie blogpost hierover: Meer dan getuigen. Over de plek van vrouwen in de kerk (2020).
[iii] Jesaja 57:15. Zie een preek over die tekst: De hoogverheven rechter en redder.
[iv] Dat Jezus doodgewoon is, is uiteraard een woordspeling. Strikt genomen klopt dat trouwens niet omdat de kruisdood die hij ondergaat juist niet normaal is. Die manier van sterven was en is een aanstoot. Zie Is Jezus een influencer? Preek Matteüs 16. En zie punt 3 van de preek Zo gek is het niet om te geloven (Matteüs 11:6).
[v] Dat Jezus dingen doet en zegt die toebehoren aan God alleen is een belangrijk punt (dat vaak over het hoofd wordt gezien). Zie bijvoorbeeld preek Jezus vergeeft zonden (Matteüs 9). Het gaat om meer dan ‘een incident’. Het gaat over heel Jezus’ optreden: genezingen (vooral hoe Jezus geneest, zie preek Ook de dood wordt een halt toegeroepen. Matteüs 9:18vv), stormen stillen, duizenden mensen voeden etc. De Joodse geleerde Neusner laat goed zien hoe vergaand Jezus’ optreden is. Zie preek over Jezus en de Sabbat en zie Vrijheid is niet te koop. Hagepreek bij Herdenking en Viering Eerste Vrije Statenvergadering te Dordrecht.
[vi] Zie toelichting daarop van het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap (NBG): https://www.bijbelgenootschap.nl/eerbiedskapitalen-gereviseerde-nbv/.
[vii] Omdat ik schrijf heb ik te kiezen hoe te schrijven. Voor Jezus gebruik ik bijna altijd ‘hij’. Ik doe dat met een reden. Jezus is nederig geworden (Matteüs 11:28-30). Zo wil hij ons redden. Hij is God gelijk maar is een mens geworden en stierf een slavendood (Filippenzen 2). In zijn nederigheid komt hij naast je staan. Hij wil dat je zelf ontdekt dat hij redder en Heer is. Dit is een belangrijk punt in het evangelie. Zie punt 3 van de preek De aangifte van Jezus van N. (beslissend moment omdat het daar gaat over Jezus’ identiteit, vlak voor zijn sterven). Zie ook een preek over de eerste keer dat het woord mensenzoon voorkomt in het evangelie van Matteüs, zie punt 2 van de preek Exclusief evangelie (Matteüs 8). Jezus ‘overdondert’ mensen niet (al worden sommigen, zoals Saulus, wel met onweerstaanbare kracht geroepen. Dat is de uitzondering). Dit punt komt wel eens in de apologetiek terug. Zie apologetische paaspreek Matteüs 28 en m.n. voetnoot xvi van die preek (Swinburne). Verder hangt het gebruik van eerbiedskapitalen voor mij ook af van de context. In het Reformatorisch Dagblad gaat het anders dan ik gewend ben (altijd eerbiedskapitalen). Zie mijn artikel Scheepje (z)onder Jezus’ hoede. In de context van de christelijk-islamitische dialoog, zie Laat het oordeel aan God (2015). (Ik ben trouwens, vrees ik, niet altijd consequent als het gaat om het gebruik van eerbiedskapitalen). Zou ik vertaler zijn dan zou ik voor het gebruik van de eerbiedskapitalen als argument inbrengen dat vandaag, in onze cultuur, het risico bestaat dat wij God opsluiten in onze werkelijkheid, zie Welke God is terug? Artikel Nederlands Dagblad (2015) en zie Jezus is selfie uit selfie geworden. Blogpost 2015. Vandaar ‘de Ander’ aan het slot van dit artikel.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.